Thẩm tra 16 dự thảo nghị quyết thuộc 5 nhóm nội dung

Tại Kỳ họp thứ Năm, HĐND TP. Hồ Chí Minh khóa XI, nhiệm kỳ 2026 - 2031, Thành ủy viên, Ủy viên Thường trực, Trưởng Ban Kinh tế - Ngân sách HĐND Thành phố Nguyễn Công Danh đã trình bày báo cáo kết quả thẩm tra 16 dự thảo nghị quyết kèm theo 16 tờ trình của UBND Thành phố.

Các nội dung thẩm tra được chia thành 5 nhóm, gồm: 5 dự thảo nghị quyết triển khai Luật Phát triển đô thị; một dự thảo nghị quyết về Chương trình mục tiêu quốc gia; 6 dự thảo nghị quyết về chủ trương đầu tư và giao cơ quan chủ quản thực hiện dự án; 3 dự thảo nghị quyết về chuyển mục đích sử dụng rừng và một dự thảo nghị quyết bãi bỏ văn bản không còn phù hợp.

Qua thẩm tra, Ban Kinh tế - Ngân sách thống nhất trình HĐND Thành phố xem xét, thông qua các dự thảo nghị quyết. Báo cáo thẩm tra đồng thời đặt ra nhiều yêu cầu cụ thể nhằm bảo đảm chính sách được triển khai đúng pháp luật, sử dụng hiệu quả nguồn lực và hạn chế rủi ro phát sinh trong quá trình thực hiện.

Chủ động nguồn lực nhưng không để thất thoát, lãng phí

Đối với nhóm nghị quyết triển khai Luật Phát triển đô thị, nội dung đầu tiên được Ban Kinh tế - Ngân sách thẩm tra là quy định các nhiệm vụ chi từ nguồn thực hiện chính sách tiền lương, nguồn tăng thu ngân sách Thành phố, nguồn thưởng vượt dự toán các khoản thu phân chia và nguồn bổ sung có mục tiêu từ ngân sách Trung ương.

Nghị quyết nhằm tạo cơ sở pháp lý để Thành phố chủ động huy động, bố trí các nguồn lực cho đầu tư phát triển, chính sách thu nhập, an sinh xã hội, dự án liên kết vùng, công trình ngoài địa bàn Thành phố và một số nhiệm vụ chi được Luật Phát triển đô thị cho phép.

Ban Kinh tế - Ngân sách nhấn mạnh, các nhiệm vụ chi mới chỉ được thực hiện sau khi ngân sách đã bảo đảm đầy đủ các nhiệm vụ theo quy định của pháp luật. Quá trình tổ chức thực hiện phải tuân thủ đầy đủ trình tự, thủ tục, sử dụng ngân sách tiết kiệm, hiệu quả, không để xảy ra thất thoát, lãng phí.

UBND Thành phố cần thường xuyên kiểm tra việc thực hiện tại các cơ quan, đơn vị và chịu trách nhiệm giải trình trước HĐND Thành phố về những vấn đề phát sinh.

Đối với dự thảo nghị quyết quy định việc sử dụng ngân sách Thành phố để thực hiện nghĩa vụ chi trả, bồi thường theo bản án, quyết định đã có hiệu lực, Ban Kinh tế - Ngân sách đánh giá việc ban hành là cần thiết để xử lý những nghĩa vụ pháp lý đã được xác định, đồng thời góp phần tháo gỡ vướng mắc cho các dự án.

Tuy nhiên, việc chi trả phải được thực hiện chặt chẽ, đúng đối tượng, đúng trình tự; gắn với trách nhiệm của cơ quan, tổ chức, cá nhân có liên quan và hiệu quả của dự án sau khi được tháo gỡ. Ban đề nghị tăng cường kiểm tra, không để cơ chế bị lợi dụng, phát sinh tiêu cực hoặc làm thất thoát ngân sách nhà nước.

Khai thác hiệu quả nguồn lực đất đai

Đối với dự thảo nghị quyết quy định trình tự, thủ tục, thẩm quyền thu hồi cơ sở nhà, đất do cơ quan Trung ương quản lý, Ban Kinh tế - Ngân sách cho rằng chính sách sẽ góp phần minh bạch hóa quy trình, khắc phục bất cập và tạo điều kiện đưa các cơ sở nhà, đất không còn sử dụng hiệu quả vào phục vụ phát triển Thành phố.

Các trường hợp thu hồi gồm vi phạm pháp luật về đất đai; chấm dứt việc sử dụng đất; tự nguyện trả lại đất; khu đất có nguy cơ đe dọa tính mạng con người hoặc không còn khả năng tiếp tục sử dụng theo quy định.

Ban Kinh tế - Ngân sách đề nghị quá trình thu hồi, tiếp nhận và quản lý phải được tiến hành thận trọng, không để phát sinh tranh chấp, khiếu nại giữa các cơ quan, đơn vị. Sau khi thu hồi, Thành phố phải có phương án khai thác, sử dụng hiệu quả, ưu tiên phục vụ phát triển hạ tầng, nhà ở xã hội và tạo thêm nguồn lực đầu tư.

Việc thu hồi không phải là mục tiêu cuối cùng. Điều quan trọng hơn là tài sản công phải được đưa vào sử dụng đúng mục đích, tránh để tiếp tục bỏ trống, xuống cấp hoặc chậm xử lý.

Rút ngắn khoảng 5 tháng đưa mỏ vào khai thác

Dự thảo nghị quyết về thăm dò, khai thác khoáng sản nhóm III làm vật liệu xây dựng thông thường và khoáng sản nhóm IV được kỳ vọng sẽ tháo gỡ một trong những điểm nghẽn về nguồn cung vật liệu cho các công trình trọng điểm.

Theo báo cáo thẩm tra, cơ chế mới có thể cắt giảm 4 trong 5 nhóm thủ tục chính và rút ngắn khoảng 5 tháng so với quy trình hiện hành để đưa mỏ vào khai thác.

Ban Kinh tế - Ngân sách đánh giá chính sách sẽ tạo sự chủ động cho Thành phố trong bảo đảm nguồn vật liệu xây dựng, góp phần đẩy nhanh tiến độ các dự án. Tuy nhiên, tổ chức, cá nhân khai thác phải thực hiện đầy đủ nghĩa vụ tài chính về đất đai, tài nguyên khoáng sản; tuân thủ yêu cầu về môi trường và chịu sự kiểm tra, giám sát thường xuyên.

Ban đề nghị UBND Thành phố định kỳ đánh giá kết quả thực hiện, kịp thời nhận diện khó khăn, bất cập và kiến nghị hoàn thiện cơ chế. Việc rút ngắn thủ tục phải đi cùng với nâng cao hiệu quả quản lý, không được làm giảm các yêu cầu bảo vệ tài nguyên và môi trường.

Mở rộng cơ chế mua bán điện trực tiếp

Đối với dự thảo nghị quyết về mở rộng đối tượng, điều kiện tham gia cơ chế mua bán điện trực tiếp, Ban Kinh tế - Ngân sách nhận định chính sách sẽ góp phần phát triển thị trường năng lượng cạnh tranh, đa dạng hóa chủ thể tham gia và tạo thêm lựa chọn nguồn điện ổn định cho khu công nghiệp, khu công nghệ cao, trung tâm dữ liệu và các ngành sản xuất trọng điểm.

Việc hình thành kênh mua bán điện trực tiếp giữa các nhà máy điện LNG và khách hàng công nghiệp thông qua lưới điện kết nối riêng còn có thể tạo đầu ra ổn định cho dự án, giảm chi phí và rủi ro truyền tải; từng bước hình thành chuỗi giá trị từ nhập khẩu, kho cảng, tái hóa khí, phát điện đến tiêu thụ điện công nghiệp.

Ban Kinh tế - Ngân sách đề nghị tăng cường kiểm tra, giám sát, bảo đảm các chủ thể tham gia tuân thủ đầy đủ quy định về quy hoạch, đầu tư, điện lực, đất đai, môi trường, phòng cháy, chữa cháy và an toàn điện; không để phát sinh hành vi lợi dụng chính sách.

Phân bổ nguồn lực đúng mục tiêu, công khai và minh bạch

Đối với dự thảo nghị quyết quy định nguyên tắc, tiêu chí, định mức phân bổ ngân sách nhà nước thực hiện các chương trình mục tiêu quốc gia giai đoạn 2026 - 2030, Ban Kinh tế - Ngân sách đánh giá các tiêu chí được xây dựng trên cơ sở nhu cầu thực tế, phù hợp với quy mô và đặc thù của Thành phố.

Nghị quyết sẽ tạo cơ sở để Thành phố chủ động bố trí ngân sách cho xây dựng nông thôn mới, giảm nghèo bền vững và phát triển kinh tế - xã hội vùng đồng bào dân tộc thiểu số, miền núi.

Ban đề nghị UBND Thành phố khẩn trương hoàn thành thủ tục quyết định chủ trương đầu tư; phân bổ và giao kế hoạch vốn hằng năm đúng mục tiêu, công khai, minh bạch; tăng cường thanh tra, kiểm tra để phòng, chống thất thoát và lãng phí. Khi Trung ương ban hành nguyên tắc, tiêu chí phân bổ ngân sách cho Chương trình mục tiêu quốc gia giai đoạn 2026 - 2035, Thành phố cần kịp thời rà soát, cập nhật và trình HĐND Thành phố xem xét, bảo đảm tính thống nhất của chính sách.

Chỉnh trang 8,8 km bờ Nam kênh Đôi

Một trong những nhóm nội dung lớn được Ban Kinh tế - Ngân sách thẩm tra là chủ trương đầu tư 4 dự án chỉnh trang đô thị khu vực bờ Nam kênh Đôi với tổng chiều dài khoảng 8,8 km.

Các dự án dự kiến xây dựng kè, mở rộng đường Phạm Thế Hiển, cải tạo và xây mới một số cầu, tuyến đường; đầu tư hệ thống thoát nước, hào kỹ thuật, cây xanh, chiếu sáng và công viên dọc kênh.

Tổng mức đầu tư dự kiến của 4 dự án khoảng 49.014 tỷ đồng, ảnh hưởng đến khoảng 5.807 trường hợp nhà ven kênh, rạch. Phần lớn nguồn vốn dành cho bồi thường, hỗ trợ và tái định cư.

Ban Kinh tế - Ngân sách thống nhất về sự cần thiết đầu tư, bởi các dự án không chỉ chỉnh trang đô thị mà còn cải thiện môi trường, hạ tầng giao thông và điều kiện sống của người dân khu vực ven kênh. Tuy nhiên, do quy mô đầu tư lớn và tác động trực tiếp đến hàng nghìn hộ dân, Ban đề nghị rà soát kỹ tổng mức đầu tư, phương án tài chính, ranh tuyến kè, mặt cắt đường, cao trình, vị trí cầu, điểm đấu nối và giải pháp tiêu thoát nước; bảo đảm thống nhất giữa quy hoạch và thiết kế, hạn chế điều chỉnh làm tăng chi phí trong quá trình thực hiện. Đặc biệt, UBND Thành phố phải rà soát đầy đủ quỹ nhà, đất tái định cư và phương án tạm cư. Việc bố trí lại nơi ở phải hướng đến mục tiêu bảo đảm người dân có cuộc sống tốt hơn trước khi thu hồi đất.

Ban cũng đề nghị nghiên cứu bổ sung các cầu nối hai bờ kênh, giải pháp giao thông tại chân cầu Nguyễn Văn Cừ và phương án kiến trúc, cảnh quan ven kênh, tạo không gian công cộng thuận lợi cho người dân tiếp cận. Cùng với chỉnh trang đô thị, Thành phố cần nghiên cứu mô hình phát triển gắn với giao thông công cộng, khai thác giá trị gia tăng từ đất đai để hình thành nguồn lực tái đầu tư hạ tầng cho toàn khu vực.

Kiểm soát chặt tác động môi trường của khu xử lý chất thải

Dự án hoàn thiện hạ tầng kỹ thuật Khu liên hợp xử lý chất thải rắn Tây Bắc Thành phố có tổng mức đầu tư dự kiến 12.106 tỷ đồng, thời gian thực hiện từ năm 2026 đến năm 2031.

Dự án đầu tư hơn 12km đường giao thông, hệ thống hạ tầng kỹ thuật, bãi chôn lấp tro, xỉ rộng 14 ha, khu xử lý nước rỉ rác và các công trình năng lượng, quản lý vận hành liên quan.

Sau khi hoàn thành, dự án sẽ góp phần tạo khoảng hơn 480 ha đất sạch để thu hút các nhà đầu tư xử lý chất thải, đáp ứng nhu cầu dự kiến khoảng 27.000 tấn mỗi ngày đêm vào năm 2030.

Ban Kinh tế - Ngân sách đề nghị rà soát chính xác tổng mức đầu tư, phương án tài chính và khả năng cung ứng vật liệu xây dựng; bảo đảm kết nối đồng bộ hạ tầng dự án với hệ thống hạ tầng chung, không để trùng lấn phạm vi và khối lượng đầu tư với các dự án lân cận. Đặc biệt, dự án phải đánh giá đầy đủ tác động đến hệ sinh thái, khu dân cư, nguồn nước mặt, nước ngầm, đất, không khí, mùi, tiếng ồn và nước rỉ rác. Hệ thống thu gom, xử lý nước thải phải được đầu tư đồng bộ, bảo đảm nước thải đạt quy chuẩn trước khi đấu nối vào hệ thống chung.

Ban đề nghị Thành phố ưu tiên thu hút công nghệ xử lý chất thải tiên tiến, hiện đại, có lộ trình đầu tư và công suất phù hợp, tránh kéo dài tình trạng phụ thuộc vào phương thức chôn lấp.

Tăng kết nối liên vùng qua cầu Rạch Dơi

Ban Kinh tế - Ngân sách thống nhất với dự thảo nghị quyết giao UBND TP. Hồ Chí Minh làm cơ quan chủ quản thực hiện dự án xây dựng cầu Rạch Dơi, kết nối Thành phố với tỉnh Tây Ninh.

Dự án có chiều dài khoảng 3,3km, được xác định là một trong những công trình kết nối hạ tầng giao thông trọng điểm trong chương trình hợp tác giữa TP. Hồ Chí Minh và tỉnh Tây Ninh giai đoạn 2026 - 2030.

Việc triển khai cầu Rạch Dơi được kỳ vọng sẽ tăng năng lực kết nối liên vùng, tạo thuận lợi cho lưu thông hàng hóa, đi lại của người dân và mở rộng không gian phát triển giữa Thành phố với địa phương lân cận.

Chỉ chuyển mục đích sử dụng rừng đối với diện tích thực sự cần thiết

Ban Kinh tế - Ngân sách cũng thẩm tra 3 dự thảo nghị quyết về chuyển mục đích sử dụng rừng để thực hiện dự án cải tạo, nâng cấp và mở rộng đường Nguyễn Văn Linh tại đặc khu Côn Đảo; tuyến đường sắt Bến Thành - Cần Giờ và dự án khai thác, chế biến đá xây dựng tại mỏ Lô 14A núi Thị Vải. Tổng diện tích rừng đề nghị chuyển mục đích của 3 dự án khoảng 5,464 ha, gồm rừng phòng hộ tự nhiên và rừng trồng ngập mặn.

Ban Kinh tế - Ngân sách đề nghị kiểm tra chặt chẽ hồ sơ và thực địa; xác định chính xác vị trí, ranh giới, diện tích và hiện trạng rừng, chỉ chuyển mục đích đối với phần diện tích thực sự cần thiết.

Chủ đầu tư phải thực hiện đầy đủ nghĩa vụ trồng rừng thay thế, quản lý lâm sản đúng quy định và bảo đảm duy trì tỷ lệ che phủ rừng theo chỉ tiêu Thành phố đã xác định. Việc chuyển mục đích chỉ được thực hiện sau khi đáp ứng đầy đủ các điều kiện của pháp luật về lâm nghiệp, đất đai và môi trường.

Thẩm tra để nghị quyết khả thi và nguồn lực được sử dụng đúng chỗ

Đối với nghị quyết quy định thẩm quyền quyết định đầu tư, mua sắm hoạt động ứng dụng công nghệ thông tin bằng kinh phí chi thường xuyên, Ban Kinh tế - Ngân sách thống nhất bãi bỏ toàn bộ do hệ thống pháp luật đã có quy định mới thay thế. Việc bãi bỏ không làm phát sinh khoảng trống pháp lý và không ảnh hưởng đến hoạt động của các cơ quan, đơn vị.

Kết quả thẩm tra 16 dự thảo nghị quyết cho thấy tinh thần chung là tạo điều kiện để Thành phố chủ động hơn trong huy động và sử dụng nguồn lực, nhưng mọi cơ chế mới phải đi cùng kỷ luật ngân sách, công khai, minh bạch và trách nhiệm giải trình.

Đối với các dự án có quy mô vốn lớn, hiệu quả đầu tư không chỉ được đo bằng tiến độ xây dựng, mà còn bằng chất lượng môi trường, khả năng kết nối hạ tầng và cuộc sống của người dân sau tái định cư. Đối với tài nguyên đất đai, khoáng sản, năng lượng và rừng, khai thác nguồn lực phải đặt trong giới hạn bảo vệ lợi ích công cộng, môi trường và yêu cầu phát triển bền vững.

Đó cũng là giá trị của công tác thẩm tra: không chỉ xem xét nghị quyết có đúng thẩm quyền, đủ căn cứ pháp lý hay không, mà còn làm rõ nguồn lực thực hiện, nhận diện rủi ro và xác lập trách nhiệm ngay từ khi chính sách được quyết định./.

Châu Vũ