Hai dự thảo nghị quyết được thẩm tra thuộc những lĩnh vực khác nhau, nhưng gặp nhau ở một điểm: muốn bộ máy hoạt động hiệu lực thì phải có đội ngũ đủ năng lực, được đào tạo bài bản và được bảo đảm điều kiện thực hiện những nhiệm vụ có tính chuyên môn cao, áp lực lớn.

Báo cáo thẩm tra của Ban Pháp chế không chỉ xem xét căn cứ pháp lý và thẩm quyền ban hành, mà tập trung vào những vấn đề rất thực tế: ai được hưởng chính sách, mức hỗ trợ ra sao, điều kiện nhận kinh phí thế nào và trách nhiệm hoàn trả được xử lý trong trường hợp nào.

Mở rộng cơ hội đào tạo nhưng phải gắn với kết quả

Đối với dự thảo Nghị quyết quy định kinh phí đào tạo, bồi dưỡng, tập huấn cho cán bộ, công chức, viên chức và người lao động thuộc phạm vi quản lý của Thành phố, Ban Pháp chế xác định việc ban hành là cần thiết, có đầy đủ cơ sở pháp lý và thực tiễn.

Hiện nay, quỹ phát triển hoạt động sự nghiệp tại một số đơn vị sự nghiệp công lập chưa đáp ứng nhu cầu đào tạo. Một số nhóm người đang trực tiếp tham gia công việc của hệ thống chính trị nhưng chưa có cơ sở pháp lý đầy đủ để được hỗ trợ kinh phí, như người làm việc tại các hội quần chúng được Đảng, Nhà nước giao nhiệm vụ; lao động hợp đồng trong cơ quan chính trị, tổ chức chính trị - xã hội; người hoạt động không chuyên trách ở cơ sở.

Ủy viên Thường trực, Trưởng Ban Pháp chế HĐND Thành phố Phạm Quỳnh Anh trình bày báo cáo thẩm tra hai dự thảo nghị quyết liên quan trực tiếp đến chất lượng đội ngũ thực thi công vụ tại Kỳ họp thứ Năm

Từ thực tế đó, Ban Pháp chế đề nghị điều chỉnh tên gọi, phạm vi và đối tượng áp dụng của Nghị quyết, bổ sung rõ người hoạt động không chuyên trách ở ấp, khu phố. Khái niệm “người lao động” cũng cần được xác định theo nghĩa rộng của pháp luật về việc làm, tránh bỏ sót những người thực tế đang đảm nhận nhiệm vụ nhưng không thuộc biên chế công chức, viên chức.

Đây là đề nghị có ý nghĩa trực tiếp đối với tính bao quát của chính sách. Trong mô hình chính quyền địa phương hai cấp, đội ngũ hoạt động tại cơ sở đảm nhận nhiều công việc gắn với người dân. Nếu chính sách đào tạo chỉ tập trung vào lực lượng trong biên chế, một bộ phận nhân sự trực tiếp thực hiện nhiệm vụ có thể không được tiếp cận cơ hội nâng cao chuyên môn.

Về đào tạo trong nước, Ban Pháp chế thống nhất bổ sung bác sĩ chuyên khoa I, chuyên khoa II vào nhóm đối tượng được hỗ trợ đào tạo sau đại học. Chính sách này phù hợp với yêu cầu phát triển nguồn nhân lực y tế chất lượng cao và đặc thù đào tạo chuyên sâu của ngành y.

Dự thảo quy định mức hỗ trợ trọn gói căn cứ lương tối thiểu Vùng I. Người học thạc sĩ hoặc chuyên khoa I được hỗ trợ bằng 30 lần mức lương tối thiểu; người học tiến sĩ hoặc chuyên khoa II được hỗ trợ bằng 60 lần. Kinh phí được chi thành hai đợt: 50% khi có quyết định cử đi học và 50% sau khi hoàn thành chương trình.

Phương thức chi trả này vừa tạo điều kiện cho người học ngay từ đầu, vừa gắn phần kinh phí còn lại với kết quả đào tạo. Chính sách hỗ trợ không dừng ở việc cấp kinh phí, mà hướng đến yêu cầu người được cử đi học phải hoàn thành chương trình và bổ sung năng lực thực chất cho cơ quan, đơn vị.

Đối với đào tạo ở nước ngoài, Ban Pháp chế đề nghị áp dụng chế độ chi phí ăn ở, sinh hoạt theo quy định dành cho lưu học sinh được đào tạo bằng ngân sách nhà nước, thay vì vận dụng chế độ công tác phí ngắn hạn. Đào tạo dài hạn có tính chất khác với chuyến công tác, nên định mức chi cũng phải phản ánh đúng thời gian và nhu cầu sinh hoạt thực tế của người học.

Ban cũng đề nghị không đưa nội dung “chi hỗ trợ rủi ro, bất khả kháng” vào Nghị quyết do chưa xác định rõ trường hợp áp dụng, mức chi, thẩm quyền quyết định và cơ chế kiểm soát. Một chính sách tài chính chỉ có thể thực hiện thống nhất khi điều kiện và trách nhiệm đã được quy định đủ rõ.

Cơ chế hoàn trả kinh phí là nội dung được Ban Pháp chế đề nghị chỉnh lý cụ thể. Trường hợp thời gian hoàn thành khóa học kéo dài nhưng không quá một lần thời gian chuẩn, người học không được nhận 50% kinh phí còn lại nhưng không phải hoàn trả phần đã nhận. Nếu thời gian kéo dài quá một lần thời gian chuẩn thì phải hoàn trả toàn bộ kinh phí.

Quy định theo hướng phân loại mức độ như vậy vừa bảo đảm kỷ luật sử dụng ngân sách, vừa tránh xử lý cứng nhắc trong những trường hợp người học hoàn thành chậm nhưng vẫn trong giới hạn có thể chấp nhận.

Tăng hỗ trợ để giữ chân lực lượng giám định tư pháp

Dự thảo Nghị quyết thứ hai quy định chính sách hỗ trợ người giám định tư pháp và người giúp việc cho người giám định tư pháp trên địa bàn Thành phố.

Theo báo cáo thẩm tra, toàn Thành phố hiện có 449 giám định viên tư pháp và 108 người giám định tư pháp theo vụ việc. Đây là lực lượng thực hiện công việc có tính chuyên môn sâu, phức tạp, chịu áp lực pháp lý cao; nhiều trường hợp phải làm việc trong môi trường độc hại, nguy hiểm.

Kết luận giám định là nguồn chứng cứ chuyên môn quan trọng, có thể tác động trực tiếp đến quá trình điều tra, truy tố, xét xử và giải quyết vụ việc. Chất lượng giám định không chỉ phụ thuộc trình độ chuyên môn, mà còn liên quan đến tính độc lập, khách quan và khả năng chịu trách nhiệm của người thực hiện.

Trong khi đó, các quy định trước đây về chế độ bồi dưỡng đã hết hiệu lực; mức hỗ trợ theo chính sách cũ tương đối thấp, không còn phù hợp sau khi mức lương cơ sở được điều chỉnh. Ban Pháp chế thống nhất sự cần thiết tăng mức hỗ trợ để bù đắp tính chất đặc thù của công việc, góp phần thu hút và giữ chân người có chuyên môn tham gia giám định tư pháp.

Về tên gọi, Ban thống nhất điều chỉnh thành “Nghị quyết quy định về hỗ trợ người giám định tư pháp và người giúp việc cho người giám định tư pháp trên địa bàn TP. Hồ Chí Minh”, lược bỏ nội dung “thu hút chuyên gia, tổ chức có năng lực”.

Việc lược bỏ này xuất phát từ yêu cầu bảo đảm tính chặt chẽ. Pháp luật chuyên ngành hiện chưa có tiêu chí cụ thể để xác định chuyên gia, tổ chức có năng lực thuộc diện thu hút. Nếu chưa làm rõ đối tượng, điều kiện và phương thức lựa chọn thì chính sách sẽ khó triển khai thống nhất, thậm chí có thể phát sinh cách hiểu khác nhau giữa các cơ quan.

Dự thảo Nghị quyết được xây dựng áp dụng đối với ba nhóm: người giám định tư pháp; người trực tiếp giúp việc cho người giám định tư pháp; người tham gia hỗ trợ hoạt động giám định tại các cơ quan, đơn vị công lập.

Ban Pháp chế thống nhất việc tăng mức hỗ trợ trên cơ sở mức lương mới và yêu cầu thực tế của công việc. Chính sách cần tạo sự tương xứng giữa trách nhiệm pháp lý, điều kiện lao động và chế độ được hưởng, nhưng vẫn phải xác định đúng phạm vi, đúng đối tượng và bảo đảm khả năng cân đối ngân sách.

Quang cảnh kỳ họp

Chính sách tốt phải đi đến đúng người

Từ kết quả thẩm tra, Ban Pháp chế đánh giá hồ sơ hai dự thảo nghị quyết cơ bản bảo đảm trình tự, thủ tục và thể thức theo quy định; đủ cơ sở trình HĐND Thành phố xem xét, quyết định; những đề nghị chỉnh lý của Ban tập trung vào tính rõ ràng và khả năng thực hiện. Chính sách đào tạo phải mở rộng cơ hội cho đúng những người đang phục vụ trong hệ thống nhưng kinh phí phải gắn với kết quả học tập và trách nhiệm hoàn thành chương trình. Chính sách hỗ trợ giám định tư pháp phải đủ sức động viên người làm nghề, nhưng đối tượng và điều kiện hưởng phải được xác định cụ thể.

Khi được HĐND Thành phố thông qua và tổ chức tốt, hai nghị quyết sẽ góp phần giải quyết hai yêu cầu lâu dài của Thành phố: xây dựng đội ngũ cán bộ có năng lực đáp ứng nhiệm vụ mới và củng cố lực lượng giám định tư pháp đủ trình độ, bản lĩnh, trách nhiệm.

Đầu tư cho con người luôn cần thời gian mới thấy hết hiệu quả, nhưng một chính sách được thiết kế đúng ngay từ đầu sẽ tạo nền tảng để bộ máy vận hành tốt hơn, công vụ được thực hiện chuyên nghiệp hơn và chất lượng phục vụ người dân ngày càng được nâng lên./.

Châu Vũ