Học sinh tham quan di tích “Nơi đồng chí Nguyễn Tất Thành ở trước khi ra đi tìm đường cứu nước” tại số 5 đường Châu Văn Liêm, phường Chợ Lớn, TPHCM (ẢNH: BÌNH AN)

Từ sau ngày đất nước thống nhất, những địa chỉ gắn với Chủ tịch Hồ Chí Minh ở TPHCM luôn nhộn nhịp đón người dân tìm đến. Từ Bến Nhà Rồng, căn nhà số 5 đường Châu Văn Liêm (phường Chợ Lớn) đến các không gian văn hóa giữa lòng thành phố, ký ức về Người không chỉ được lưu giữ qua hiện vật, tư liệu mà còn hiện diện trong tình cảm, niềm tự hào và cách sống của nhiều thế hệ người dân thành phố mang tên Bác. Giữa nhịp sống hiện đại, những giá trị ấy vẫn lan tỏa như một mạch nguồn bền bỉ trong đời sống đô thị hôm nay.

Căn nhà nhỏ giữa lòng Chợ Lớn

Trong dòng chảy phát triển sôi động của một siêu đô thị đang vươn mình mạnh mẽ, di tích số 5 đường Châu Văn Liêm hiện diện như một điểm nhấn đầy ý nghĩa. Sự tương phản giữa những con phố rực rỡ cờ hoa, những tòa cao ốc phủ kính hiện đại với căn nhà nhỏ giản đơn giữa khu Chợ Lớn sầm uất đã tạo nên một sức lay động đặc biệt. Đây không chỉ là nơi lưu giữ những hiện vật nhuốm màu thời gian, mà còn là không gian tái hiện sinh động ý chí và khát vọng của người thanh niên Nguyễn Tất Thành trước ngày rời Bến Nhà Rồng thực hiện hành trình vạn dặm tìm đường cứu nước. Tính biểu tượng của di tích được khẳng định qua sự kết nối xuyên thế hệ.

Chị Nguyễn Thị Trâm Anh, thuyết minh viên tại di tích, cho biết, tuần nào cũng có khách đến, đông nhất là dịp tháng 4, tháng 5 và các ngày lễ lớn. Nhiều người đến đây lần đầu đều bất ngờ vì nơi Bác từng ở lại nhỏ, mộc mạc và đơn sơ hơn họ nghĩ. Có những em học sinh cứ đứng hỏi mãi: “Bác ở đây thật hả cô?”. Có những cựu chiến binh đã lớn tuổi, vừa bước vào đã lặng đi, mắt đỏ hoe khi nhìn những bức ảnh cũ. Họ xúc động khi nhớ lại những hy sinh của thế hệ đi trước và càng trân trọng con đường mà Bác đã lựa chọn cho dân tộc.

  Chị Trâm Anh tâm tình, việc bảo tồn di tích không chỉ là giữ lại một ngôi nhà hay những hiện vật cũ, mà quan trọng hơn là giữ lại ký ức lịch sử và truyền tải được tinh thần, tấm gương của Bác cho thế hệ sau. “Với riêng tôi, mỗi lần kể lại câu chuyện về Bác cũng là một lần tự nhắc bản thân phải sống trách nhiệm hơn, làm việc tốt hơn và góp phần giữ gìn những giá trị lịch sử quý báu cho mai sau”, chị Trâm Anh chia sẻ. Sự chuyển hóa từ niềm xúc động khi tiếp cận di sản thành ý thức sống trách nhiệm đã xác lập giá trị thực chất cho Không gian văn hóa Hồ Chí Minh tại địa chỉ này. Học sinh Trường Tiểu học Nguyễn Thị Hoa tham quan về nguồn tại di tích Bảo tàng Hồ Chí Minh - Chi nhánh TPHCM tháng 3-2026 (ẢNH: HOÀNG HÙNG)

Điểm khởi đầu của hành trình vạn dặm

Di tích Bảo tàng Hồ Chí Minh - Chi nhánh TPHCM (Bến Nhà Rồng) không chỉ là một địa chỉ tham quan lịch sử mà đã xác lập vị thế là trung tâm bồi dưỡng lý tưởng cách mạng cho thế hệ trẻ. Sự hiện diện thường xuyên của các đoàn học sinh, sinh viên tại đây minh chứng cho nhu cầu của người trẻ trong việc tìm về cội nguồn và định vị giá trị bản thân thông qua lịch sử dân tộc. Em Nguyễn Minh Anh, sinh viên tại TPHCM, chia sẻ, dù bản thân từng đọc nhiều tài liệu về cuộc đời, sự nghiệp cách mạng của Bác nhưng cảm xúc khi đứng tại Bến Nhà Rồng rất khác. Ở đây, lịch sử không còn là con số hay dòng chữ trong sách giáo khoa, mà hiện ra qua bến sông, mái nhà, khoảng sân, qua cảm giác rất thật khi bản thân thử hình dung về một cuộc ra đi tìm đường cứu nước hơn một thế kỷ trước.

 Bến sông lịch sử, nơi ghi dấu sự kiện ngày 5-6-1911, hiện ra như một bài học trực quan về bản lĩnh và khát vọng. Đối với thế hệ “Gen Z”, quyết định ra đi tìm đường cứu nước của người thanh niên Nguyễn Tất Thành ở tuổi 21 là hệ quy chiếu để soi rọi lại những áp lực và lựa chọn cá nhân trong thời đại mới. “Em nhận ra rằng, tuổi trẻ không chỉ đi tìm cơ hội cho riêng mình, mà còn tìm một lý tưởng để mình sống có trách nhiệm hơn”, bạn Minh Anh chia sẻ.

Bà Lưu Thị Tuyết Trinh, Giám đốc Bảo tàng Hồ Chí Minh - Chi nhánh TPHCM, chia sẻ, với nhiều người trẻ, việc đến Bảo tàng Hồ Chí Minh - Chi nhánh TPHCM không đơn thuần là một hoạt động giải trí hay check-in, mà còn là nhu cầu được tìm về cội nguồn, được tận mắt nhìn thấy, tự mình cảm nhận những giá trị văn hóa - lịch sử được gìn giữ qua thời gian. Theo bà Lưu Thị Tuyết Trinh, sức lay động đặc biệt của Bến Nhà Rồng không chỉ nằm ở vị thế là di tích cấp thành phố, là bảo tàng loại I trong hệ thống bảo tàng Việt Nam, mà sâu xa hơn bởi nơi đây chính là điểm khởi đầu cho hành trình vạn dặm cứu nước vĩ đại của Chủ tịch Hồ Chí Minh. “Ngày nay, Bến Nhà Rồng đã trở thành một Không gian văn hóa Hồ Chí Minh sống động. Chúng tôi đang nỗ lực từng ngày để qua mỗi kỷ vật, hình ảnh, tư liệu, giá trị di sản của Bác được lan tỏa, để nơi đây mãi là nhịp cầu thiêng liêng kết nối trái tim của mọi thế hệ người Việt với vị lãnh tụ vô vàn kính yêu của dân tộc”, bà Tuyết Trinh bày tỏ.

Tại hội nghị Di sản văn hóa toàn thành, triển khai thực hiện Nghị quyết Đại hội đại biểu Đảng bộ TPHCM lần I, nhiệm kỳ 2025-2030, Giám đốc Sở VH-TT TPHCM Trần Thế Thuận nhấn mạnh, sau hợp nhất, TPHCM trở thành một siêu đô thị mới với không gian văn hóa lịch sử trải dài từ Sài Gòn - Gia Định đến nay, với hệ thống công nghiệp dịch vụ của Bình Dương và văn hóa biển đảo đặc trưng của Bà Rịa - Vũng Tàu. Sự giao thoa này đặt ra yêu cầu cấp thiết phải tái cấu trúc chiến lược bảo tồn di sản, đảm bảo vừa giữ gìn các giá trị truyền thống, vừa phát huy di sản trở thành nguồn lực quan trọng của phát triển bền vững và xây dựng bản sắc đô thị ở tầm quốc tế. Giám đốc Sở VH-TT TPHCM khẳng định, phát triển phải đi đôi với bảo tồn, TPHCM sẽ không đánh đổi di sản để lấy tăng trưởng. Chính di sản mới là “nguồn vốn” vô giá để kiến tạo tương lai.

NHÓM PV BÁO SGGP

Mạch nguồn văn hóa Hồ Chí Minh trong dòng chảy nửa thế kỷ - Bài 1: Nơi di sản neo giữ hồn đô thị