Quy hoạch tổng thể TPHCM thời kỳ 2025-2050, tầm nhìn 100 năm bước vào những bước hoàn thiện, hướng đến định hình tương lai của một siêu đô thị. Phóng viên Báo SGGP đã có cuộc trao đổi với ông Phan Văn Tuấn, Phó Giám đốc Sở Quy hoạch - Kiến trúc TPHCM, về các nội dung của đồ án.
* PHÓNG VIÊN: Thưa ông, quy hoạch tổng thể TPHCM có những nội dung mới nào để đáp ứng yêu cầu phát triển đô thị trong tương lai?
- Ông PHAN VĂN TUẤN: Về cấu trúc không gian, quy hoạch xác lập mô hình siêu đô thị đa cực, đa tâm, đa tầng, gồm 5 cực động lực, 5 trung tâm vệ tinh, 5 hệ liên kết chiến lược và 10 vùng quản trị phát triển. Quy hoạch định hướng phát triển đô thị nén tại các đầu mối giao thông công cộng, mở rộng có chọn lọc tại các vùng có dư địa và tái thiết các khu vực hiện hữu.
Mô hình phát triển đô thị gắn kết với giao thông công cộng (TOD) là công cụ chủ đạo để tích hợp giao thông với nhà ở, việc làm, thương mại - dịch vụ và không gian công cộng.
Các chức năng mới được bố trí theo từng cực. Theo đó, Trung tâm Tài chính quốc tế đặt tại cực lõi trung tâm. Khu thương mại tự do, cảng trung chuyển quốc tế, logistics toàn cầu và công nghiệp năng lượng thuộc cực phía Nam (Cần Giờ - Cái Mép - Thị Vải - Vũng Tàu).
Cực công nghiệp - logistics phía Bắc và hệ liên kết công nghiệp - sản xuất - logistics đa phương thức kết nối với sân bay Long Thành và hệ thống cảng. Ngoài ra, quy hoạch bổ sung không gian ngầm theo ba tầng, cùng với đó là khai thác hiệu quả không gian tầm thấp, tầm cao và không gian biển.
* Quy hoạch định hướng như thế nào để giải quyết các vấn đề căn cơ: ngập nước, kẹt xe, thiếu nhà ở xã hội, quá tải hạ tầng, thiếu không gian xanh, phát triển đô thị chưa đồng bộ với giao thông công cộng?
- Quy hoạch xử lý các vấn đề trên bằng giải pháp mang tính cấu trúc, thay cho giải pháp cục bộ từng khu vực. Cụ thể, đối với khu vực ngập nước, sụt lún sẽ phát triển đô thị theo nguyên tắc thuận tự nhiên, phù hợp sức chịu tải; kiểm soát chặt đô thị hóa tại vùng thấp trũng, nền đất yếu, khu vực có nguy cơ ngập.
Giải pháp chống ngập xây dựng theo từng lưu vực, kết hợp công trình và phi công trình. Đồng thời phân vùng thích ứng sụt lún theo 4 nhóm: an toàn, bảo vệ, thích ứng và sinh thái/ngập mặn; kiểm soát phát triển theo cao độ và mức độ rủi ro. Đối với khu vực kẹt xe, phát triển đô thị chưa đồng bộ với giao thông công cộng thì quy hoạch đặt mục tiêu tỷ lệ vận tải hành khách công cộng đạt 55%-65%.
Hoàn thành 8 đoạn tuyến đường sắt đô thị (khoảng 256km) giai đoạn 2025-2030; 18 tuyến (khoảng 961km), cùng 450km LRT/Tramway vào năm 2050. Phát triển TOD tại các nhà ga đường sắt đô thị để tái phân bố dân cư, việc làm, giảm áp lực lên khu vực lõi.
Ưu tiên phát triển nhà ở xã hội, nhà cho thuê, nhà công nhân, gắn với khu vực TOD và phân bố việc làm. Với khu vực quá tải hạ tầng, thiếu không gian xanh, thành phố sẽ xác lập chỉ tiêu theo từng vùng quản trị. Hệ liên kết xanh - xanh dương (sông Sài Gòn, Đồng Nai, hồ Dầu Tiếng, rừng Cần Giờ) làm hạ tầng nền, thực hiện chức năng trữ và điều tiết nước, tạo không gian công cộng ven sông, ven biển.
* Làm thế nào để quy hoạch chung gắn với tính khả thi triển khai các dự án và khai thác quỹ đất?
- Quy hoạch tổng thể cũng đang đề xuất bốn nhóm cơ chế chính. Thứ nhất, gắn thứ tự ưu tiên thực hiện quy hoạch với phân bổ nguồn lực; xác định rõ cơ quan chủ trì, cơ quan phối hợp, tiến độ, nguồn vốn và cơ chế giám sát đối với từng chương trình, dự án trọng điểm.
Thứ hai, đa dạng hóa nguồn lực: nguồn lực nhà nước dẫn dắt, huy động nguồn lực xã hội thông qua hợp tác công - tư (PPP), khai thác giá trị tăng thêm từ đất gắn với đầu tư kết cấu hạ tầng, trái phiếu đô thị và các công cụ tài chính phù hợp.
Thứ ba, tái thiết có trọng tâm các khu đất sử dụng kém hiệu quả, khu công nghiệp và cơ sở sản xuất không còn phù hợp trong nội đô, tạo quỹ đất cho các chức năng có giá trị cao hơn. Khu vực vành đai, cảng và logistics được tổ chức theo hệ liên kết công nghiệp - sản xuất - logistics đa phương thức, gắn với đường Vành đai 3, 4, 5, đường sắt hàng hóa, cảng Cái Mép - Thị Vải, Cần Giờ và sân bay Long Thành.
Thứ tư, vận dụng các cơ chế đặc thù, cơ chế phân cấp, phân quyền theo Luật Phát triển đô thị và các không gian thử nghiệm chính sách tại khu thương mại tự do, trung tâm tài chính quốc tế; ứng dụng dữ liệu, công nghệ số trong điều phối, theo dõi và đánh giá thực hiện quy hoạch.
* Quy hoạch tổ chức lại không gian phát triển như thế nào để hạn chế sự dàn trải, phát huy tối đa các động lực tăng trưởng mới?
- Để không dàn trải, quy hoạch áp dụng ba nguyên tắc: nén tại đầu mối giao thông công cộng; mở rộng có chọn lọc tại khu vực có điều kiện địa hình, địa chất, hạ tầng thuận lợi và tái thiết mạnh khu vực hiện hữu. Quy hoạch phân chia 10 vùng quản trị phát triển trên cơ sở chức năng chủ đạo, điều kiện đất đai, hạ tầng, môi trường, bản sắc; mỗi vùng có chỉ tiêu hạ tầng kỹ thuật và xã hội riêng.
THANH HIỀN thực hiện
