Từ tinh thần “Dân là gốc”, bài phát biểu mở ra một yêu cầu mới đối với Mặt trận Tổ quốc Việt Nam: từ tập hợp Nhân dân đến kiến tạo đồng thuận xã hội, từ vận động phong trào đến bảo vệ lợi ích chính đáng của dân, từ nói với dân đến nghe dân thật, hiểu dân sâu và làm dân tin.

Lòng dân - cội nguồn sức mạnh Việt Nam

Trong suốt chiều dài lịch sử dân tộc, có một mạch nguồn chưa bao giờ đứt gãy, đó là lòng dân. Có thể nói, lịch sử Việt Nam chính là lịch sử của một dân tộc biết quy tụ lòng dân thành sức mạnh, biết biến tình yêu nước thành hành động, biết chuyển hóa khát vọng độc lập, tự do, hạnh phúc thành những kỳ tích phi thường.

Tổng Bí thư, Chủ tịch Nước Tô Lâm và các đại biểu dự Đại hội. Ảnh: Lâm Hiển

Bởi vậy, khi Tổng Bí thư, Chủ tịch Nước Tô Lâm nhấn mạnh rằng, “khi dân tộc ta đoàn kết, lòng dân quy tụ, ý chí toàn dân thống nhất thì đất nước vượt qua mọi khó khăn, chiến thắng mọi kẻ thù, làm nên những kỳ tích mang tính vĩnh cửu”, đó không chỉ là một sự tổng kết lịch sử, mà còn là một chân lý phát triển.

Điểm mới rất đáng chú ý trong bài phát biểu là đại đoàn kết toàn dân tộc không chỉ được nhìn nhận như một truyền thống quý báu, một di sản tinh thần, mà còn được nâng lên thành năng lực phát triển quốc gia. Đây là một cách tiếp cận rất hiện đại. Lòng dân không chỉ là nền tảng chính trị, mà còn là một dạng vốn xã hội, một nguồn lực mềm, một động lực nội sinh có ý nghĩa quyết định đối với phát triển bền vững.

Một quốc gia muốn phát triển bền vững, muốn đi qua những biến động khó lường của thời đại, muốn không bị đứt gãy trước những cú sốc bên ngoài, thì quốc gia ấy cần niềm tin xã hội. Niềm tin ấy bắt đầu từ lòng dân. Khi dân tin, dân sẽ đồng hành. Khi dân đồng hành, mọi nguồn lực sẽ được khơi thông. Khi dân được tôn trọng, được lắng nghe, được tham gia, được thụ hưởng, sức sáng tạo của xã hội sẽ được giải phóng. Đó là lý do vì sao đặt lòng dân vào trung tâm không chỉ là một yêu cầu đạo lý, mà còn là một yêu cầu phát triển.

Đặt dân ở trung tâm - thước đo của quản trị quốc gia

Một trong những điểm sâu sắc nhất của bài phát biểu là yêu cầu quán triệt quan điểm “Dân là gốc” như nguyên tắc xuyên suốt trong hoạt động của công tác Mặt trận. Trong đó, tinh thần “Dân là gốc” được cụ thể hóa thành những tiêu chí rất rõ ràng: mọi chủ trương của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước, mọi chương trình, phong trào, cuộc vận động của Mặt trận đều phải xuất phát từ nhu cầu, nguyện vọng, quyền và lợi ích hợp pháp, chính đáng của Nhân dân; hướng tới mục tiêu nâng cao đời sống vật chất, tinh thần và hạnh phúc của Nhân dân.

Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm phát biểu chỉ đạo tại Đại hội. Ảnh: Lâm Hiển

Đây chính là điểm mấu chốt. Đặt nhân dân ở trung tâm phải được thể hiện trong quy trình xây dựng chính sách, trong cách tổ chức thực hiện, trong thái độ của cán bộ, trong hiệu quả giải quyết những vấn đề cụ thể của đời sống, trong khả năng bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp, chính đáng của người dân.

Tổng Bí thư, Chủ tịch nước yêu cầu “hiệu quả công tác Mặt trận không chỉ đo bằng số cuộc họp, số văn bản, số phong trào, số lễ phát động, mà phải đo bằng niềm tin của Nhân dân, sự hài lòng của Nhân dân, mức độ tham gia của Nhân dân, khả năng bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp, chính đáng của Nhân dân, và kết quả cụ thể trong việc làm cho đời sống Nhân dân ngày càng tốt đẹp hơn”. Đây là một sự chuyển đổi rất quan trọng về tư duy đánh giá. Từ chỗ coi trọng đầu vào và hình thức tổ chức, chúng ta phải chuyển mạnh sang đánh giá đầu ra, kết quả, tác động và cảm nhận thực chất của người dân.

Đặt nhân dân ở trung tâm cũng có nghĩa là phải làm cho dân chủ trở thành một thực hành hằng ngày. Phương châm “dân biết, dân bàn, dân làm, dân kiểm tra, dân giám sát, dân thụ hưởng” cần được triển khai thực chất hơn, cụ thể hơn, đo lường được hơn. Dân biết không phải là được thông báo sau khi mọi việc đã quyết. Dân bàn không phải là góp ý hình thức. Dân làm không phải là chỉ thực hiện những điều đã được định sẵn. Dân kiểm tra, dân giám sát không phải là quyền nằm trên giấy. Và dân thụ hưởng không thể chỉ là một lời hứa xa xôi, mà phải là sự cải thiện cụ thể trong đời sống hằng ngày: từ việc làm, thu nhập, nhà ở, y tế, giáo dục, môi trường sống đến đời sống văn hóa, tinh thần và cảm giác được tôn trọng.

Trong kỷ nguyên phát triển mới, quản trị quốc gia không thể chỉ dựa vào mệnh lệnh hành chính, mà phải dựa vào sự đồng thuận xã hội. Đồng thuận ấy không phải là sự im lặng hình thức. Đồng thuận ấy được xây dựng từ đối thoại, lắng nghe, giải quyết hài hòa lợi ích, bảo vệ quyền lợi chính đáng và tạo cơ hội để Nhân dân tham gia vào quá trình phát triển. Khi người dân cảm thấy mình là chủ thể chứ không phải người đứng ngoài chính sách, khi người dân thấy tiếng nói của mình có giá trị, khi người dân thấy những bức xúc chính đáng được lắng nghe và xử lý, niềm tin xã hội sẽ được củng cố. Đó chính là nền tảng sâu xa nhất của ổn định chính trị và phát triển bền vững.

Từ tập hợp Nhân dân đến kiến tạo đồng thuận xã hội

Bài phát biểu của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đặt ra một yêu cầu mới rất quan trọng đối với Mặt trận Tổ quốc Việt Nam: không chỉ tập hợp, vận động Nhân dân, mà còn phải kiến tạo đồng thuận xã hội; không chỉ phát động phong trào, mà phải tổ chức thực hiện cụ thể; không chỉ chuyển tải chủ trương, chính sách đến với dân, mà còn phải đưa tiếng nói, nguyện vọng, sáng kiến, bức xúc chính đáng của dân đến với Đảng, Nhà nước.

Bài phát biểu nhấn mạnh: đoàn kết trong giai đoạn mới là biết tôn trọng những khác biệt hợp pháp, chính đáng; giải quyết hài hòa lợi ích; lấy mục tiêu chung của quốc gia - dân tộc làm điểm tương đồng; lấy khát vọng xây dựng một nước Việt Nam hòa bình, độc lập, dân chủ, giàu mạnh, phồn vinh, văn minh, hạnh phúc làm ngọn cờ quy tụ mọi người Việt Nam yêu nước.

Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm phát biểu chỉ đạo tại Đại hội. Ảnh: Lâm Hiển

Tư duy này rất hiện đại, nhìn nhận đúng bản chất của xã hội phát triển. Xã hội càng phát triển thì lợi ích càng đa dạng, nhu cầu càng phong phú, tiếng nói càng nhiều chiều. Vì vậy, vai trò của Mặt trận trong giai đoạn mới không chỉ là “kêu gọi đoàn kết”, mà là tổ chức, nuôi dưỡng và bảo vệ những điều kiện để đoàn kết trở thành sức mạnh thực chất.

Muốn làm được điều đó, Mặt trận phải đổi mới mạnh mẽ công tác giám sát, phản biện xã hội. Giám sát phải chọn đúng vấn đề Nhân dân quan tâm, xã hội bức xúc, chính sách có tác động lớn đến đời sống người dân. Phản biện xã hội phải được thực hiện từ sớm, từ xa, ngay trong quá trình hình thành chủ trương, chính sách. Đặc biệt, phản biện không chỉ là góp ý câu chữ, mà phải góp ý về mục tiêu chính sách, tác động xã hội, tính khả thi, nguồn lực thực hiện và lợi ích của Nhân dân. Đây là yêu cầu rất cao, nhưng cũng rất đúng. Một chính sách tốt không chỉ đúng về ý chí, mà phải khả thi trong đời sống; không chỉ hợp lý trên giấy, mà phải nhân văn trong tác động; không chỉ đáp ứng mục tiêu quản lý, mà phải bảo vệ tốt hơn quyền lợi chính đáng của người dân.

Ở đây, Mặt trận có thể trở thành một “bộ cảm biến xã hội” đặc biệt quan trọng. Mặt trận gần dân, hiểu dân, có mạng lưới rộng, có khả năng kết nối nhiều tầng lớp, nhiều giới, nhiều cộng đồng. Nếu phát huy tốt vai trò ấy, Mặt trận có thể giúp hệ thống chính trị nhận diện sớm những vấn đề phát sinh từ cơ sở, lắng nghe được những tiếng nói chưa kịp đi vào kênh chính thức, phát hiện những điểm nghẽn chính sách, những bức xúc xã hội, những nguy cơ tổn thương của các nhóm yếu thế. Nhưng để làm được điều đó, Mặt trận phải có bản lĩnh, dữ liệu, chuyên gia, phương pháp và cơ chế theo đến cùng các kiến nghị sau giám sát, phản biện. Nếu kiến nghị chỉ dừng lại ở báo cáo, nếu ý kiến chính đáng của dân rơi vào im lặng, thì niềm tin sẽ bị bào mòn.

Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm với các đại biểu. Ảnh: Lâm Hiển

Một điểm rất mới nữa trong bài phát biểu là yêu cầu xây dựng Mặt trận hiện đại, trong đó chuyển đổi số phải thực chất. Chuyển đổi số trong công tác Mặt trận phải tạo ra phương thức mới để Mặt trận gần dân hơn, nghe dân rộng hơn, phản hồi dân nhanh hơn, giám sát việc giải quyết kiến nghị của dân minh bạch hơn. Tổng Bí thư, Chủ tịch nước đưa ra những gợi mở rất đáng chú ý, như: Cổng Mặt trận số 24/7, “Tháng nghe dân nói”, Bộ chỉ số niềm tin xã hội cấp tỉnh... Nếu được triển khai nghiêm túc, đây có thể là bước chuyển quan trọng từ quản trị phong trào sang quản trị dựa trên dữ liệu, từ lắng nghe định kỳ sang tương tác thường xuyên, từ phản ánh đơn lẻ sang đo lường có hệ thống tâm tư, nguyện vọng và niềm tin xã hội.

Tuy nhiên, hiện đại hóa Mặt trận không chỉ là câu chuyện công nghệ. Cốt lõi vẫn là con người. Một Mặt trận hiện đại không thể được xây dựng bởi những cán bộ hành chính hóa, xa dân, ngại va chạm, thiếu kỹ năng đối thoại và không dám nói lên sự thật từ cơ sở.

Đặt lòng dân vào trung tâm của kỷ nguyên phát triển mới, vì thế, không chỉ là nhiệm vụ của riêng Mặt trận, mà là trách nhiệm của cả hệ thống chính trị. Các cấp ủy, chính quyền phải thật sự tôn trọng, lắng nghe, phối hợp và tạo điều kiện để Mặt trận thực hiện tốt chức năng, nhiệm vụ của mình. Ý kiến giám sát, phản biện, kiến nghị của Mặt trận phải được coi là kênh quan trọng để hoàn thiện lãnh đạo, quản lý, điều hành. Cấp ủy, chính quyền phải có trách nhiệm tiếp thu, giải trình, phản hồi rõ ràng. Khi Mặt trận nói đúng, nói trúng, nói có căn cứ, nói vì lợi ích chung và theo dõi đến cùng việc giải quyết, thì tiếng nói của Mặt trận chính là tiếng nói của lòng dân được tổ chức, chắt lọc và chuyển hóa thành động lực hoàn thiện chính sách.

Nhìn rộng hơn, bài phát biểu của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm tại Đại hội gửi đi một thông điệp có ý nghĩa vượt ra ngoài phạm vi một nhiệm kỳ: trong kỷ nguyên phát triển mới, lòng dân phải trở thành trung tâm của mọi chiến lược phát triển. Khi lòng dân yên, đất nước ổn định. Khi lòng dân thuận, cải cách có động lực. Khi lòng dân tin, khát vọng phát triển có điểm tựa. Khi lòng dân được khơi dậy, mỗi người dân sẽ không chỉ là người thụ hưởng thành quả phát triển, mà còn là người góp phần làm nên thành quả ấy. Đó chính là ý nghĩa sâu xa của việc đặt “lòng dân” vào trung tâm của kỷ nguyên phát triển mới.

Kết lại bài phát biểu, Tổng Bí thư, Chủ tịch Nước Tô Lâm nhắc lại lời căn dặn của Chủ tịch Hồ Chí Minh: “Trong bầu trời không gì quý bằng nhân dân. Trong thế giới không gì mạnh bằng lực lượng đoàn kết của nhân dân”. Lời dạy ấy, trong bối cảnh hôm nay, càng vang lên như một mệnh lệnh từ lịch sử và cũng là một chỉ dẫn cho tương lai. Hãy làm cho đoàn kết trở thành sức mạnh. Hãy làm cho dân chủ trở thành động lực. Hãy làm cho niềm tin của Nhân dân trở thành nền tảng vững chắc của đất nước. Và trên hết, hãy để lòng dân không chỉ được nhắc đến trong những thời khắc trang trọng, mà được hiện diện trong từng chính sách, từng quyết định, từng việc làm cụ thể, từng đổi thay tốt đẹp trong đời sống của mỗi người dân Việt Nam.

Bùi Hoài Sơn (ĐBND)

Đặt “lòng dân” vào trung tâm của kỷ nguyên phát triển mới