Nghị quyết xác định phát triển vùng là một phương thức tổ chức tăng trưởng quốc gia, phân bổ nguồn lực và nâng cao năng lực cạnh tranh của đất nước. Trong đó, việc xây dựng cơ chế liên kết, điều phối vùng thực chất, hiệu quả được xem là một khâu đột phá; bảo đảm sự đồng bộ trong quy hoạch, đầu tư, phát triển hạ tầng, dữ liệu và phân bổ nguồn lực, đồng thời hài hòa lợi ích giữa địa phương, vùng và quốc gia. Đối với các công trình liên vùng, Nghị quyết đặt ra nguyên tắc các địa phương cùng quyết định, cùng góp vốn, cùng chịu trách nhiệm và cùng hưởng lợi.

Một điểm mới đáng chú ý là yêu cầu tổ chức không gian phát triển theo hướng đa tầng, đa cực, liên kết đồng bộ đất liền, vùng biển, vùng trời, không gian ngầm, không gian số và các không gian phát triển mới. Các hành lang kinh tế, vùng động lực, cực tăng trưởng và đô thị động lực được xác định là những hạt nhân quan trọng để mở rộng không gian phát triển và tăng cường liên kết quốc gia, khu vực và quốc tế.

Trong hệ thống đô thị quốc gia, Nghị quyết 27 xác định ưu tiên phát triển hai cực tăng trưởng lớn nhất đất nước là vùng đô thị Hà Nội và vùng đô thị Thành phố Hồ Chí Minh; đồng thời đặt mục tiêu đến năm 2045 hình thành ít nhất 5 đô thị đạt tầm cỡ quốc tế, giữ vai trò đầu mối kết nối với mạng lưới khu vực và thế giới. TP.HCM cũng được xác định là một trong những hạt nhân dẫn dắt về khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số.

Quy hoạch Khu Đô thị mới Thủ Thiêm, Phường An Khánh, Tp Hồ Chí Minh

Ảnh: Sở Quy hoạch - Kiến trúc TPHCM

Định hướng này có ý nghĩa đặc biệt trong thời điểm TP.HCM đang xây dựng Quy hoạch tổng thể Thành phố thời kỳ 2025 - 2050, tầm nhìn 100 năm. Sau quá trình sắp xếp đơn vị hành chính, không gian Thành phố có quy mô khoảng 6.772 km² với 168 đơn vị hành chính; phạm vi nghiên cứu quy hoạch đồng thời đặt TP.HCM trong mối liên hệ với các địa phương xung quanh, vùng Đông Nam Bộ, Đồng bằng sông Cửu Long và không gian biển có liên quan.

Một trong những định hướng đang được tập trung nghiên cứu là xây dựng cấu trúc đô thị đa cực, đa trung tâm, trong đó các khu vực phát triển có chức năng riêng nhưng được kết nối trong một tổng thể thống nhất. Hệ thống hạ tầng giao thông chiến lược, gồm đường sắt đô thị, đường sắt vùng, các tuyến vành đai, cao tốc, cảng biển, sân bay, đường thủy và logistics, sẽ đóng vai trò quan trọng trong việc định hình lại không gian phát triển Thành phố. Phát triển đô thị gắn với giao thông công cộng và mô hình TOD cũng là giải pháp nhằm khai thác hiệu quả quỹ đất, nâng cao khả năng tiếp cận giao thông công cộng và giảm áp lực lên khu vực trung tâm hiện hữu. Những định hướng này phù hợp với yêu cầu của Nghị quyết 27 về phát triển hạ tầng hiện đại, đồng bộ, liên vùng và tăng cường liên thông giữa giao thông, logistics và đô thị.

Dự án công viên văn hoá Bến Nhà Rồng - Khánh Hội - Ảnh: Tập đoàn Sun Group

Quy hoạch tổng thể cũng đặt ra yêu cầu khai thác không gian phát triển theo nhiều chiều, từ mặt đất đến không gian ngầm, không gian trên cao và không gian số; đồng thời chú trọng hệ thống sông, kênh rạch, mặt nước, không gian xanh và các khu vực sinh thái. Việc nâng cao năng lực chống chịu trước biến đổi khí hậu, kiểm soát ngập, bảo vệ nguồn nước và môi trường cần được xem xét trong tổng thể không gian liên vùng thay vì giới hạn trong từng địa phương. Đây cũng là tinh thần xuyên suốt của Nghị quyết 27 khi yêu cầu kết hợp hạ tầng kỹ thuật với hạ tầng tự nhiên và tăng cường phối hợp vùng trong xử lý các vấn đề môi trường, nguồn nước và biến đổi khí hậu.

Nghị quyết 27-NQ/TW mở ra một khung định hướng quan trọng để TP.HCM tiếp tục hoàn thiện Quy hoạch tổng thể tầm nhìn 100 năm. Trong không gian phát triển mới, mục tiêu không chỉ là xây dựng một đô thị có quy mô lớn hơn mà là hình thành một cực tăng trưởng có sức cạnh tranh quốc tế, một trung tâm kết nối và dẫn dắt vùng, phát triển hiện đại, xanh, thông minh, có khả năng thích ứng cao và đóng góp ngày càng lớn cho sự phát triển của đất nước.

Hoàng Tùng