(Dân trí) - Luật Phát triển đô thị tạo thể chế quan trọng cho quá trình phát triển của các đô thị, đặc biệt là TPHCM. Nếu khai thác đồng bộ các lợi thế, TPHCM sẽ trở thành siêu đô thị có năng lực cạnh tranh cao.
Quốc hội vừa thông qua Luật Phát triển đô thị - một đạo luật đặc biệt, lần đầu tiên được xây dựng nhằm phục vụ cho mục tiêu phát triển đô thị trong bối cảnh đất nước hướng đến tăng trưởng hai con số và mở rộng không gian phát triển, và TPHCM là một trong những đô thị đặc biệt được hưởng nhiều cơ chế đặc thù từ đạo luật này.
Đại biểu Quốc hội Võ Văn Minh, Ủy viên Trung ương Đảng, Phó Bí thư Thành ủy, Chủ tịch HĐND TPHCM, chia sẻ với phóng viên Dân trí nhiều định hướng phát triển quan trọng của Thành phố, nhằm tận dụng tối đa các cơ chế, thẩm quyền được Quốc hội trao.
Sau hợp nhất từ ba địa phương, TPHCM với diện tích hơn 6.772 km² và dân số trên 14 triệu người, trở thành siêu đô thị, là trung tâm kinh tế, đầu tàu tăng trưởng của cả nước. Quốc hội từng ban hành nhiều nghị quyết về cơ chế đặc thù tạo điều kiện cho TPHCM phát triển, nhưng dường như chưa đủ. Vậy với hành lang pháp lý vững chắc lần này, theo ông, “tấm áo mới” đã đủ rộng cho TPHCM vươn mình phát triển?
- Luật lần này đã tạo hành lang pháp lý vững chắc, mang tính đột phá để mở ra cơ hội phát triển cho các đô thị, đặc biệt là TPHCM.
Nghị quyết 54/2017/QH14; Nghị quyết 98/2023/QH15 và Nghị quyết 260/2025/QH15 có ý nghĩa quan trọng, nhưng vẫn là các cơ chế, chính sách đặc thù được thiết kế cho từng nhóm vấn đề, áp dụng trong một giai đoạn nhất định. Và sau nhiều lần áp dụng, TPHCM vẫn còn những điểm nghẽn mang tính cấu trúc như tăng trưởng và năng suất chưa tương xứng với tiềm năng; quy hoạch chưa đồng bộ; tiến độ phát triển hạ tầng chưa đạt kỳ vọng; liên kết vùng chưa tạo được sức mạnh tổng hợp…
Luật Phát triển đô thị đã xử lý vấn đề ở cấp độ tổng thể hơn, không chỉ tháo gỡ từng điểm nghẽn, mà còn đổi mới cơ chế ra quyết định và tổ chức thực hiện.
Các quy định của Luật Phát triển đô thị tạo thêm cơ chế đột phá cho TPHCM trong phát triển những lĩnh vực có nhiều tiềm năng như TOD, khu đô thị khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo, trung tâm tài chính, khu thương mại tự do, kinh tế biển…
Từ đó, thành phố sẽ từng bước hiện thực hóa mục tiêu trở thành đô thị toàn cầu, ngang tầm các đô thị phát triển trên thế giới. TPHCM cũng phấn đấu để xứng đáng là đầu tàu kinh tế của cả nước, là cực tăng trưởng của khu vực và là nơi hội tụ những mô hình, sáng kiến mới của Việt Nam trong thời kỳ phát triển mới của đất nước, đúng như kỳ vọng của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm chia sẻ khi làm việc với thành phố.
Với những quy định mới và đột phá, Luật Phát triển đô thị sẽ bổ trợ và “tiếp sức” như thế nào để các cơ chế đặc thù của TPHCM vượt qua ranh giới thí điểm, trở thành khung chính sách bền vững và đồng bộ hơn, thưa ông?
- Với các nghị quyết đặc thù được Quốc hội ban hành trước đây, TPHCM đã trở thành địa bàn thí điểm nhiều cơ chế, chính sách mới của cả nước. Nhiều cơ chế được luật hóa lần này đã trải qua quá trình thí điểm, điều chỉnh và kiểm chứng trong thực tiễn.
Luật Phát triển đô thị đã thể hiện bước chuyển quan trọng từ các nghị quyết đặc thù còn phân tán sang một khung pháp lý ổn định, dài hạn.
Trước đây, khi thực tiễn phát sinh vấn đề mới, TPHCM phải tổng kết, đề xuất và chờ Quốc hội cho phép thí điểm. Nay luật tạo khuôn khổ để thành phố chủ động hơn trong thiết kế chính sách, tổ chức thí điểm có kiểm soát và lựa chọn công cụ phù hợp. Đây là yêu cầu đặc biệt quan trọng với những lĩnh vực thay đổi nhanh như kinh tế số, trí tuệ nhân tạo (AI) hay những mô hình mới (trung tâm tài chính, khu thương mại tự do, TOD…).
Tính bền vững của luật còn thể hiện ở việc tổng kết, nhân rộng các cơ chế hiệu quả của TPHCM, góp phần hạn chế tình trạng các chính sách đặc thù được thiết kế riêng lẻ cho từng tỉnh, thành phố. Tôi cho rằng đây là quá trình chuyển hóa quan trọng: từ ngoại lệ thành thí điểm; từ thể chế thí điểm thành thể chế ổn định.
Luật Phát triển đô thị có một bước tiến rất đáng chú ý khi lần đầu tiên phân quyền triệt để, toàn diện cho TPHCM. Thành phố sẽ tận dụng quy định này như thế nào trong việc đưa ra các quyết sách phát triển sắp tới?
- Luật vừa thông qua tạo cơ sở cho thành phố chuyển từ bị động đề xuất xử lý các vấn đề ngoại lệ sang chủ động thiết kế và tổ chức thực hiện giải pháp trong khuôn khổ thẩm quyền được xác lập.
HĐND và UBND TPHCM sẽ chủ động ban hành các văn bản quy phạm pháp luật để cụ thể hóa Luật Phát triển đô thị đảm bảo đúng thẩm quyền, bám sát thực tiễn, có tính khả thi.
Trước mắt, TPHCM sẽ tập trung triển khai các chính sách liên quan đến khơi thông tiềm năng, lợi thế, huy động nguồn lực, như quy hoạch, lựa chọn và triển khai các dự án hạ tầng chiến lược, mô hình TOD; huy động vốn; chỉnh trang đô thị; quản lý tài sản công; phát triển khoa học - công nghệ; kinh tế số; các mô hình kinh tế mới; các chính sách thử nghiệm có kiểm soát (sandbox)…
Song song với đó là tăng cường kiểm tra, giám sát việc thực hiện các quy định của Luật Phát triển đô thị; công khai, minh bạch và tăng cường trách nhiệm giải trình về sử dụng quỹ đất, thực hiện dự án đầu tư, thủ tục hành chính và những nội dung khác theo quy định của pháp luật, để nhân dân được biết, tham gia ý kiến, giám sát việc thực hiện.
Với trách nhiệm được giao, TPHCM cũng sẽ tăng cường giám sát việc thi hành Luật Phát triển đô thị và định kỳ hằng năm báo cáo Ủy ban Thường vụ Quốc hội về việc này.
Dưới góc độ quản lý địa phương, ông nhận định các chính sách mới sẽ tạo ra tác động lan tỏa như thế nào đến việc giải quyết những vấn đề “nóng” của TPHCM, đặc biệt với những vấn đề muôn thưở ở đô thị như kẹt xe, ngập úng, ô nhiễm môi trường?
- TPHCM đang tích cực triển khai thực hiện Nghị quyết Đại hội Đảng bộ Thành phố lần thứ nhất và các chỉ đạo của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm trong việc đưa ra giải pháp đủ mạnh để tạo chuyển biến nhằm chống ách tắc giao thông, ngập úng, ô nhiễm môi trường và di dời, chỉnh trang nhà ven kênh rạch…
Luật Phát triển đô thị ra đời giúp TPHCM đủ thẩm quyền trong ban hành chính sách, rút ngắn thời gian đưa Luật đi vào cuộc sống, có cơ chế huy động nguồn lực và thiết kế chính sách mới nhằm thu hút đầu tư mạnh mẽ, để giải quyết các vấn đề của thành phố.
Đơn cử, TPHCM đặt mục tiêu di dời hơn 40.000 căn nhà trên và ven kênh, rạch từ nay đến năm 2030. Để thực hiện chủ trương này cần khoảng 12 tỷ USD. Hay để giải quyết bài toán kẹt xe, trên địa bàn thành phố có hơn 100 công trình cần xử lý đồng bộ.
Nguồn vốn cho các nhiệm vụ này rất lớn, nhưng việc triển khai sẽ đạt kết quả khi TPHCM có thêm cơ chế huy động nguồn lực ngoài Nhà nước, thu hút nhà đầu tư chiến lược, rút ngắn thủ tục và quy trình thực hiện.
Ngoài những “vấn đề muôn thuở”, TPHCM cũng hướng đến những định hướng phát triển mới. Trong đó, Luật Phát triển đô thị lần đầu quy định về "khu đô thị khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo", tạo nền tảng pháp lý để TPHCM xây dựng các hệ sinh thái đổi mới sáng tạo quy mô lớn, thử nghiệm các công nghệ hay mô hình kinh doanh mới mà chưa có quy định pháp luật điều chỉnh.
Mô hình Trung tâm tài chính quốc tế ở TPHCM cũng được kỳ vọng trở thành điểm thu hút dòng vốn toàn cầu khi được Luật trao cho một hệ sinh thái pháp lý linh hoạt và cởi mở. Theo đó, HĐND thành phố được quyền quyết định phát hành trái phiếu đô thị, trái phiếu công trình niêm yết trực tiếp tại Trung tâm Tài chính để huy động vốn triển khai các dự án trọng điểm.
Thông qua các cơ chế đặc thù đã nêu trong luật, TPHCM sẽ hình thành một môi trường cạnh tranh và tạo sân chơi mới nhằm thu hút mạnh mẽ các nguồn vốn vào những định hướng phát triển mới.
Luật thông qua là bước đầu, khâu thi hành mới mang tính quyết định. TPHCM đã và đang chuẩn bị những kế hoạch, lộ trình cụ thể nào về mặt thể chế và bộ máy nhân sự để bảo đảm Luật có thể đi vào cuộc sống ngay khi có hiệu lực?
- Ban Thường vụ Thành ủy TPHCM đã chỉ đạo quyết liệt từ quá trình góp ý xây dựng Luật cho đến công tác chuẩn bị triển khai khi Luật có hiệu lực.
Đến nay, thành phố đã sẵn sàng để ngay khi Quốc hội bấm nút thông qua, thành phố sẽ ban hành ngay các văn bản triển khai.
Trong đó, Thành ủy TPHCM sẽ có Chỉ thị về tổ chức triển khai thi hành Luật Phát triển đô thị với chỉ đạo rất cụ thể các nhóm công việc cần tập trung triển khai.
Ngày 27/8, HĐND TPHCM sẽ họp để thông qua nghị quyết đầu tiên là Nghị quyết quy định về xây dựng, ban hành văn bản quy phạm pháp luật triển khai Luật trên địa bàn thành phố. Đây là cơ sở để ban hành các văn bản quy phạm pháp luật khác triển khai Luật. Đồng thời, các cơ quan của thành phố đang khẩn trương chuẩn bị cuộc họp HĐND vào tháng 9, trong đó sẽ ban hành hầu hết các nghị quyết cần ban hành ngay, đảm bảo hệ thống văn bản này có hiệu lực đồng thời với hiệu lực của Luật, từ 1/10.
UBND thành phố cũng sẽ ban hành Kế hoạch tổ chức thi hành luật kèm danh mục văn bản quy định chi tiết và hướng dẫn thi hành luật, trong đó dự kiến có 117 nghị quyết quy phạm pháp luật của HĐND thành phố và 48 quy định của UBND.
Cùng với đó, TPHCM sẽ tổ chức ngay hội nghị triển khai, phát động phong trào thi đua, trọng tâm là đợt cao điểm từ nay đến 1/10 phải hoàn thành cơ bản việc ban hành nhóm các văn bản triển khai, để có hiệu lực đồng thời với luật, tránh phát sinh khoảng trống pháp lý.
Để triển khai thi hành luật hiệu quả, nguồn lực thực thi chính sách là một trong những điều kiện tiên quyết. TPHCM đã được trao quyền chủ động nhiều hơn trong tổ chức bộ máy. Hiện nay, thành phố đã chuẩn bị 11 dự thảo nghị quyết liên quan đến tổ chức bộ máy và các chính sách thu hút nguồn nhân lực để HĐND thành phố ban hành trong kỳ họp tháng 9.
Trên cơ sở đó, thành phố sẽ tiếp tục thực hiện kiện toàn, sắp xếp tổ chức bộ máy các sở, ban, ngành cũng như cấp phường, xã, đặc khu; xác định vị trí việc làm; đa dạng hình thức tuyển dụng nhân sự gắn với các cơ chế chính sách đãi ngộ, thu hút cán bộ, thu hút nhân tài…
Việc này nhằm góp phần xây dựng nguồn nhân lực thành phố có chất lượng, đủ sức, đủ tầm triển khai các chính sách đặc thù mà Quốc hội trao.
Tôi rất kỳ vọng với sự ủng hộ của Trung ương cùng tinh thần khẩn trương, quyết liệt của lãnh đạo TPHCM, sự đồng hành của cả hệ thống chính trị, cộng đồng doanh nghiệp và người dân, Luật Phát triển đô thị sẽ sớm đi vào cuộc sống và phát huy hiệu quả, mang lại diện mạo “đô thị văn minh, hiện đại, năng động, sáng tạo” cho thành phố trong giai đoạn tới.
Với phương châm “TPHCM vì cả nước, cả nước vì TPHCM”, thành phố mong muốn trở thành địa phương phát triển năng động, khẳng định vai trò đi trước, làm mẫu; dẫn đầu về kiến tạo thể chế và chất lượng phát triển, chuẩn mực quản trị; đồng thời là đầu tàu dẫn dắt tăng trưởng, cực đổi mới sáng tạo và hội nhập quan trọng của cả nước.
Xin cảm ơn ông!
