(CATP) Tháng 4/2026, ông Đào Tiến Dũng, 48 tuổi, quê Hà Tĩnh, công nhân sống ở ấp Bàu Giáng, xã Trừ Văn Thố, cần bản sao trích lục giấy khai sinh cho con đi học. Theo cách làm cũ, ông phải về tận xã Đan Hải ở quê để làm thủ tục. Nhờ Trung tâm Phục vụ hành chính công xã Trừ Văn Thố hỗ trợ theo mô hình phi địa giới, hồ sơ vẫn được xã Đan Hải xử lý và ông nhận kết quả qua bưu điện. Điều này cho thấy "Người dân ở đâu, thủ tục đi tới đó”, đó là đích đến của cải cách hành chính. Với một đô thị đông dân nhập cư như TPHCM, nhóm thủ tục chạm đến nhiều người nhất lại thuộc lĩnh vực của lực lượng Công an: cư trú và căn cước.
Cơ quan nhà nước tự khai thác dữ liệu
Từ ngày 01/7/2026, Luật số 118/2025/QH15 sửa đổi, bổ sung một số điều của 10 luật liên quan đến an ninh, trật tự, trong đó có Luật Cư trú, chính thức có hiệu lực. Đi kèm là Thông tư số 116/2026/TT-BCA ngày 29/6/2026 của Bộ trưởng Bộ Công an quy định chi tiết thi hành Luật Cư trú.
Theo Đại tá Ngô Như Cường, Phó Cục trưởng Cục Cảnh sát quản lý hành chính về trật tự xã hội (CSQLHC về TTXH), điểm mới của Thông tư 116 là cách tiếp nhận hồ sơ. Công dân chỉ khai thông tin cơ bản và thông tin về điều kiện đăng ký, còn cán bộ khai thác dữ liệu để tạo lập hồ sơ. Cơ quan đăng ký cư trú không được yêu cầu công dân nộp hoặc xuất trình lại giấy tờ đã được kết nối, khai thác từ cơ sở dữ liệu hoặc VNeID. Khi thay đổi hộ tịch hoặc thay đổi địa chỉ do điều chỉnh địa giới hành chính, cơ quan có thẩm quyền tự cập nhật, đồng bộ dữ liệu; công dân không phải làm lại thủ tục.
Luật Căn cước sửa đổi cũng đi cùng hướng. Cơ quan, tổ chức không được yêu cầu công dân xuất trình giấy tờ đã được tích hợp vào căn cước điện tử hoặc VNeID, trừ trường hợp thông tin không khớp hoặc pháp luật có quy định khác. Người có thẻ căn cước thay đổi thông tin do sắp xếp đơn vị hành chính được lựa chọn cấp đổi trực tuyến trên Cổng Dịch vụ công hoặc VNeID.
Những quy định này đảo ngược một thói quen đã tồn tại nhiều năm. Trước đây, người dân phải chứng minh bằng giấy tờ những điều mà cơ quan nhà nước đã lưu trong hệ thống. Nay, trách nhiệm tra cứu chuyển sang cơ quan giải quyết. Đây chính là điểm nghẽn về thể chế và dữ liệu mà chiến dịch 100 ngày đêm do Trung tướng Mai Hoàng, Giám đốc Công an TPHCM (CATP), phát động hướng đến tháo gỡ.
Để luật đi vào thực tế, ngày 16/9/2026, Bộ trưởng Bộ Công an Lương Tam Quang ký Quyết định số 5860/QĐ-BCA-C06 công bố thủ tục hành chính mới, sửa đổi, bổ sung và bãi bỏ trong lĩnh vực đăng ký, quản lý cư trú.
Theo danh mục công bố, 7 thủ tục bị bãi bỏ, gồm: đăng ký thường trú, xóa đăng ký thường trú, tách hộ, điều chỉnh thông tin về cư trú, đăng ký tạm trú, gia hạn tạm trú và xóa đăng ký tạm trú theo mã cũ. Thay vào đó là 2 thủ tục mới mang tên đăng ký thường trú và đăng ký tạm trú, cùng 6 thủ tục được sửa đổi, bổ sung; phần lớn do Công an cấp xã thực hiện.
Với người dân, thay đổi dễ thấy nhất nằm ở những việc nhỏ hằng ngày. Theo luật sửa đổi, nghĩa vụ thông báo lưu trú chỉ phát sinh khi có người lưu trú qua đêm. Người dân có thể thông báo qua điện thoại, thư điện tử, Cổng Dịch vụ công quốc gia, VNeID hoặc phần mềm, không bắt buộc đến trụ sở Công an. Thủ tục này không thu lệ phí và chủ yếu khai thác thông tin điện tử qua VNeID.
TPHCM tiến tới liên thông phi địa giới
Quy định của Trung ương chỉ phát huy khi địa phương cụ thể hóa. Ở TPHCM, CATP đã đề xuất để một phần thủ tục liên quan đến cư trú được giải quyết không phụ thuộc địa giới hành chính.
Ngày 19/10/2026, Phó Chủ tịch UBND TPHCM Nguyễn Mạnh Cường ký Quyết định số 6945/QĐ-UBND công bố danh mục 2 thủ tục trong lĩnh vực đăng ký, quản lý cư trú được thực hiện không phụ thuộc địa giới hành chính trên địa bàn Thành phố. Quyết định được ban hành theo đề nghị của Giám đốc CATP tại Tờ trình số 9075/TTr-CATP.
Hai thủ tục này là xác nhận nơi thường xuyên đậu, đỗ, sử dụng phương tiện vào mục đích để ở; và xác nhận điều kiện diện tích bình quân nhà ở để đăng ký thường trú vào chỗ ở do thuê, mượn, ở nhờ, cùng xác nhận nhà ở, đất ở không có tranh chấp. Cả hai do UBND cấp xã thực hiện. Đây là những giấy xác nhận mà người thuê nhà, ở nhờ hay sống trên phương tiện cần có trước khi đăng ký thường trú. Khi được làm ở bất kỳ phường, xã nào, những người thường xuyên di chuyển trong đô thị sẽ bớt một lần phải quay về đúng nơi có chỗ ở.
Tính đến đầu tháng 8/2026, TPHCM có 1.908 thủ tục không phụ thuộc địa giới hành chính; mô hình tổ địa bàn giải quyết thủ tục phi địa giới được triển khai tại 38 phường, xã. Từ ngày 01/9/2026, theo Nghị định 301/2026/NĐ-CP, nhóm thủ tục liên thông cho trẻ em dưới 6 tuổi được bổ sung thủ tục thứ tư là cấp thẻ căn cước, bên cạnh đăng ký khai sinh, đăng ký thường trú và cấp thẻ bảo hiểm y tế. Cha mẹ nộp một bộ hồ sơ điện tử trên Cổng Dịch vụ công quốc gia hoặc VNeID; tờ khai được điền sẵn từ Cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư, hộ tịch và bảo hiểm; dữ liệu giữa các hệ thống đồng bộ chậm nhất sau 10 phút và cơ quan tiếp theo phản hồi trong khoảng thời gian không quá 2 giờ làm việc.
Tại TPHCM, Quyết định số 5525/QĐ-UBND ngày 25/8/2026 công bố hai nhóm thủ tục liên thông điện tử này, có hiệu lực từ 01/9/2026. Cơ quan Công an là cơ quan thực hiện trong cả nhóm liên thông khai sinh và nhóm liên thông khai tử, xóa đăng ký thường trú, mai táng phí. Với một gia đình có con mới sinh, điều đó có nghĩa là thay vì làm riêng bốn thủ tục, họ chỉ cần nộp một bộ hồ sơ điện tử.
Ngày 10/11/2026, UBND TPHCM yêu cầu các sở, ngành và UBND xã, phường, đặc khu bảo đảm tối thiểu 80% hồ sơ được xử lý hoàn toàn trực tuyến; đồng thời đẩy mạnh số hóa hồ sơ, ký số kết quả giải quyết và hướng dẫn người dân dùng dịch vụ công trực tuyến toàn trình. Kết quả giải quyết thủ tục hành chính năm 2026 phải được tổng hợp gửi Sở Nội vụ trước ngày 15/12.
Ở lĩnh vực của mình, ngành Công an trên địa bàn đã có nền tảng. Theo báo cáo tại hội nghị giao ban ngày 8/10, CATP đã giải quyết 99% hồ sơ thủ tục hành chính tiếp nhận, với tỷ lệ hài lòng 99,94%.
Tuy vậy, quy định trên giấy và trải nghiệm thực tế không phải lúc nào cũng trùng nhau. Những câu hỏi cần được kiểm chứng trong ba tuần cuối của chiến dịch, cụ thể như có còn nơi nào yêu cầu người dân photo giấy tờ đã có trên VNeID; tờ khai cư trú có thật sự được điền sẵn; hồ sơ liên thông cho trẻ dưới 6 tuổi có về đúng hẹn 3 ngày; hai thủ tục phi địa giới có được thực hiện thông suốt ở mọi phường, xã hay không.
Những câu trả lời ấy không nằm trong văn bản, mà nằm ở quầy tiếp dân của Công an phường, xã. Khi cán bộ tự tra cứu thay vì yêu cầu giấy tờ, và người dân không còn phải mang theo một xấp bản sao, thì cải cách thủ tục cư trú mới thực sự hoàn tất vai trò của nó trong chuyển đổi số.