Quy hoạch phải mở ra không gian phát triển mới

Các nội dung về quy hoạch đô thị, phát triển đô thị theo định hướng giao thông công cộng, quản lý không gian ngầm và công trình ngầm được thảo luận khá sâu tại các tổ. Các đại biểu thống nhất đây là những công cụ quan trọng để TP. Hồ Chí Minh tổ chức lại không gian phát triển, khai thác hiệu quả quỹ đất gắn với hệ thống đường sắt, giảm áp lực giao thông và tạo thêm nguồn lực đầu tư cho hạ tầng.

Đối với mô hình phát triển đô thị theo định hướng giao thông công cộng (TOD), vấn đề được quan tâm trước hết là cách xác định phạm vi, ranh giới và chỉ tiêu phát triển. Quy định bán kính TOD lên đến 1.000m tính từ tâm nhà ga cần được nghiên cứu kỹ trong điều kiện mạng lưới đường sắt đô thị của Thành phố có mật độ lớn, khoảng cách giữa các nhà ga tại khu vực nội đô tương đối gần. Nếu áp dụng một bán kính đồng nhất, các vùng TOD có thể chồng lấp, tác động đến quy hoạch sử dụng đất, quyền lợi của người dân và khả năng tổ chức thực hiện tại cơ sở.

Tổ Thảo luận số 1 thảo luận tổ đại biểu

Từ thực tế đó, nhiều ý kiến đề nghị nghiên cứu phân chia khu vực TOD thành các lớp không gian. Vùng lõi quanh nhà ga có thể được ưu tiên phát triển với mật độ và hệ số sử dụng đất cao hơn; vùng tiếp cận bên ngoài cần có chỉ tiêu phù hợp với năng lực hạ tầng, dân số và điều kiện của từng khu vực. Cách tiếp cận này vừa bảo đảm khai thác lợi thế của hệ thống đường sắt, vừa hạn chế việc xác định ranh giới một cách cơ học.

Việc phát triển TOD cũng cần gắn với nhu cầu đi lại thực tế của người dân. Quy hoạch các tuyến và nhà ga phải tính đến khả năng kết nối các khu dân cư tập trung, trường đại học, bệnh viện, khu công nghiệp, trung tâm dịch vụ và đầu mối logistics. Mục tiêu cuối cùng không chỉ là hình thành các khu đô thị có mật độ cao quanh nhà ga, mà phải tạo ra mạng lưới giao thông công cộng thuận tiện, đủ sức thay đổi thói quen sử dụng phương tiện cá nhân.

Tổ Thảo luận số 2 thảo luận tổ đại biểu

Các đại biểu cũng đề nghị nghiên cứu cơ chế khai thác phần giá trị đất đai tăng thêm do Nhà nước đầu tư hạ tầng giao thông mang lại. Nguồn lực này cần được điều tiết hợp lý để tiếp tục đầu tư cho hệ thống đường sắt và giao thông công cộng, đồng thời bảo đảm hài hòa lợi ích giữa Nhà nước, người dân và nhà đầu tư. Nếu không có cơ chế thu hồi và tái đầu tư phù hợp, TOD có thể chỉ làm tăng giá trị bất động sản mà chưa tạo được nguồn lực bền vững cho phát triển đô thị.

Đối với không gian ngầm, yêu cầu đặt ra là phải xây dựng được một hệ thống quy hoạch có tính liên thông, thể hiện rõ độ sâu, tầng khai thác, hướng kết nối và mối quan hệ với các công trình trên mặt đất. Hồ sơ quy hoạch cần được số hóa, thể hiện bằng dữ liệu ba chiều và công bố theo phương thức dễ tiếp cận. Việc khảo sát di tích, di sản văn hóa, công trình hạ tầng kỹ thuật dưới lòng đất cần được quan tâm ngay từ giai đoạn lập quy hoạch, nhất là tại khu vực trung tâm Thành phố

Trao công cụ mạnh phải đi liền với kiểm soát trách nhiệm

Dự thảo nghị quyết về áp dụng biện pháp ngừng cung cấp điện, nước đối với công trình, cơ sở sản xuất, kinh doanh vi phạm nhận được sự đồng thuận về sự cần thiết. Đây được xem là công cụ để chính quyền kịp thời ngăn chặn vi phạm trật tự xây dựng, phòng cháy, chữa cháy và môi trường, khắc phục tình trạng công trình tiếp tục hoàn thiện trong thời gian chờ xử lý.

Tuy nhiên, các đại biểu cho rằng đây là biện pháp tác động trực tiếp đến hoạt động sản xuất, kinh doanh và đời sống của người dân nên phạm vi, điều kiện và trình tự áp dụng phải được quy định chặt chẽ. Dự thảo cần xác định rõ trường hợp nào được ngừng cung cấp dịch vụ; cơ quan nào có thẩm quyền quyết định; trách nhiệm của đơn vị cung cấp điện, nước; thời hạn thực hiện; trường hợp tạm dừng, chấm dứt và thủ tục khôi phục dịch vụ.

Những khái niệm còn mang tính định tính như “thời hạn phù hợp” cần được cụ thể hóa để tránh cách hiểu và áp dụng khác nhau. Trường hợp chủ đầu tư cam kết tự nguyện khắc phục hoặc phá dỡ công trình vi phạm phải có thời hạn rõ ràng, kèm theo cơ chế kiểm tra và xử lý nếu không thực hiện đúng cam kết.

Việc phân cấp thẩm quyền cho Chủ tịch UBND cấp xã là cần thiết nhằm bảo đảm xử lý nhanh vi phạm ngay từ địa bàn. Song phân cấp chỉ có thể phát huy hiệu quả khi quy trình phối hợp giữa chính quyền địa phương, cơ quan chuyên môn và đơn vị cung cấp dịch vụ được quy định thống nhất. Quyền hạn lớn hơn phải đi liền với trách nhiệm rõ hơn, cơ chế giám sát chặt chẽ hơn và khả năng khôi phục ngay quyền lợi của tổ chức, cá nhân khi căn cứ áp dụng biện pháp không còn.

Tổ Thảo luận số 3 thảo luận tổ đại biểu

Khơi thông nguồn lực nhưng phải ngăn ngừa lợi dụng chính sách

Các cơ chế về ngân sách, đất đai, tài sản công, khoáng sản và năng lượng được nhìn nhận là nhóm chính sách có khả năng tác động trực tiếp đến năng lực huy động nguồn lực của Thành phố.

Đối với nguồn thực hiện chính sách tiền lương, nguồn tăng thu ngân sách, nguồn thưởng vượt dự toán và nguồn bổ sung có mục tiêu từ ngân sách Trung ương, các đại biểu đề nghị quy định phải bảo đảm nguyên tắc thực hiện đầy đủ các nhiệm vụ chi bắt buộc trước khi bố trí cho đầu tư phát triển. Cách diễn đạt trong nghị quyết cần giữ được sự chủ động trong điều hành ngân sách nhưng không làm thay đổi mục tiêu, nhiệm vụ của từng nguồn kinh phí.

Chủ trương sử dụng một phần nguồn thưởng để bổ sung cho ngân sách cấp xã được đánh giá là có ý nghĩa tạo động lực. Tuy nhiên, Thành phố cần ban hành bộ tiêu chí cụ thể, công khai và có thể đo lường, gắn với kết quả tăng thu, tăng trưởng kinh tế, giải ngân đầu tư công, cải thiện hạ tầng và chất lượng phục vụ người dân. Nguồn thưởng phải đi đến đúng địa phương có kết quả thực chất, không phân bổ bình quân hoặc phụ thuộc vào đánh giá định tính.

Đối với dự án bồi thường, hỗ trợ, tái định cư độc lập trước khi phê duyệt chủ trương đầu tư, các ý kiến cho rằng cơ chế mới có thể rút ngắn đáng kể thời gian chuẩn bị mặt bằng cho các dự án trọng điểm. Việc chủ động thực hiện bồi thường và tạo quỹ đất sạch sẽ hạn chế tình trạng dự án đã được quyết định đầu tư nhưng chậm triển khai do vướng mặt bằng, đồng thời giảm nguy cơ chi phí bồi thường tăng theo thời gian.

Vấn đề cần quan tâm là năng lực tổ chức thực hiện ở cấp xã. Công tác bồi thường, hỗ trợ, tái định cư liên quan trực tiếp đến quyền lợi của người dân, hồ sơ đất đai và nguồn vốn rất lớn, trong khi đội ngũ cán bộ chuyên môn tại cơ sở còn mỏng. Vì vậy, phân cấp phải đi cùng hướng dẫn nghiệp vụ, tổ công tác hỗ trợ và cơ chế phối hợp thường xuyên giữa các sở, ngành với địa phương.

Đối với quy định về khai thác khoáng sản làm vật liệu xây dựng thông thường, các đại biểu đồng tình với yêu cầu tháo gỡ tình trạng thiếu đất, đá, cát cho các công trình trọng điểm. Tuy nhiên, nghị quyết cần xác định rõ loại dự án, công trình và trường hợp cấp bách được áp dụng cơ chế đơn giản hóa thủ tục. Nếu phạm vi không được giới hạn chặt chẽ, chính sách có thể bị lợi dụng để khai thác khoáng sản không đúng mục đích, gây thất thoát tài nguyên và ảnh hưởng môi trường.

Việc thu hồi, quản lý và khai thác cơ sở nhà, đất công cũng cần được thực hiện trên cơ sở dữ liệu đầy đủ, công khai và có thời hạn xử lý cụ thể. Quỹ đất, nhà xưởng và trụ sở dôi dư sau sắp xếp phải sớm được rà soát, phân loại và đưa vào sử dụng, đấu giá hoặc cho thuê theo đúng quy định. Tài sản công để kéo dài trong tình trạng bỏ trống không chỉ gây lãng phí mà còn làm mất cơ hội tạo nguồn lực cho đầu tư phát triển.

Tổ Thảo luận số 4 thảo luận tổ đại biểu

Đưa năng lượng xanh đến gần hơn với doanh nghiệp

Cơ chế mua bán điện trực tiếp giữa đơn vị phát điện và khách hàng sử dụng điện được kỳ vọng mở rộng khả năng tiếp cận năng lượng xanh, nhất là đối với doanh nghiệp trong khu công nghiệp, khu chế xuất và lĩnh vực công nghệ cao.

Các đại biểu cho rằng nếu cơ chế chỉ dựa vào phương án xây dựng đường dây truyền tải riêng thì phạm vi áp dụng sẽ bị hạn chế. Nhiều nguồn điện khí và năng lượng tái tạo nằm cách xa khu vực sản xuất, việc giải phóng mặt bằng để xây dựng đường dây riêng rất khó khả thi. Thành phố cần nghiên cứu cơ chế sử dụng hạ tầng lưới điện hiện có, giải pháp truyền tải dùng chung và công nghệ đường dây đa mạch để kết nối hiệu quả giữa nguồn phát với khách hàng có nhu cầu.

Sau khi nghị quyết được ban hành, UBND Thành phố cần sớm có kế hoạch triển khai, hướng dẫn quy trình tham gia, trách nhiệm của các bên và phương thức giám sát. Đồng thời, cần quy định thời điểm sơ kết để đánh giá số lượng dự án, công suất, sản lượng điện giao dịch, hiệu quả kinh tế, tác động môi trường và mức độ bảo đảm an ninh năng lượng. Cơ chế mới phải được kiểm nghiệm bằng kết quả thực tế, không chỉ dừng ở việc tạo thêm một phương thức giao dịch điện trên văn bản.

Khoa học, công nghệ phải tạo được sản phẩm và thị trường

Các chính sách hỗ trợ nghiên cứu khoa học, đổi mới sáng tạo, khởi nghiệp sáng tạo và hình thành trung tâm nghiên cứu đạt chuẩn quốc tế được kỳ vọng tạo động lực tăng trưởng mới cho Thành phố. Tuy nhiên, vấn đề được các đại biểu nhấn mạnh là nguồn lực ngân sách phải được đầu tư có trọng tâm và gắn với sản phẩm đầu ra.

Các trung tâm nghiên cứu và hạ tầng khoa học, công nghệ dùng chung thường có quy mô đầu tư lớn, chi phí vận hành cao. Mức hỗ trợ cần được xác định trên cơ sở quy mô, tính chất và khả năng tạo ra tác động lan tỏa của từng dự án, tránh áp dụng một mức trần cứng cho mọi loại hình. Bên cạnh kinh phí đầu tư ban đầu, cần tính đến cơ chế vận hành, khai thác thiết bị và kết nối trung tâm nghiên cứu với doanh nghiệp.

Ngân sách dành cho khoa học, công nghệ phải hướng vào những bài toán phát triển cụ thể của Thành phố, tạo ra sản phẩm có khả năng ứng dụng và thương mại hóa. Kết quả không nên chỉ được đo bằng số lượng đề tài hoặc công bố học thuật, mà phải được đánh giá qua công nghệ được chuyển giao, sản phẩm đi vào sản xuất, doanh nghiệp được hình thành và giá trị kinh tế - xã hội tạo ra.

Thực tế chính sách ưu đãi thuế đối với hoạt động khởi nghiệp sáng tạo trước đây chưa phát sinh hồ sơ thụ hưởng cho thấy khoảng cách giữa chính sách và khả năng tiếp cận còn lớn. Vì vậy, thủ tục xác nhận doanh nghiệp khởi nghiệp đổi mới sáng tạo, thủ tục kê khai ưu đãi thuế và cơ chế phối hợp giữa cơ quan khoa học, công nghệ với cơ quan thuế cần được đơn giản hóa. Doanh nghiệp và chuyên gia không thể thụ hưởng chính sách nếu phải đi qua nhiều lớp xác nhận hoặc không biết phải nộp hồ sơ tại đâu.

Một hướng tiếp cận khác được đặt ra là đưa hoạt động đổi mới sáng tạo về gần cơ sở. Xã, phường là nơi nhận diện trực tiếp những vấn đề phát sinh trong đời sống dân cư và hoạt động sản xuất, kinh doanh. Thành phố cần có cơ chế để địa phương đề xuất, đăng ký và thí điểm các giải pháp công nghệ giải quyết vấn đề cụ thể như xử lý chất thải hữu cơ, chất thải nông nghiệp và cải thiện môi trường. Đổi mới sáng tạo chỉ thực sự có sức sống khi bắt đầu từ nhu cầu thực tiễn và tạo được kết quả có thể kiểm chứng.

Thường trực HĐND và UBND Thành phố nghe các Tổ Thảo luận báo cáo kết quả thảo luận tại Tổ sau khi kết thúc phiên thảo luận

Chính sách xã hội phải đến đúng người thụ hưởng

Những nội dung về y tế và giáo dục tạo nên phần thảo luận gần với đời sống người dân nhất. Đối với chính sách luân phiên bác sĩ về cơ sở, các đại biểu thống nhất mục tiêu không chỉ là đưa thêm người từ bệnh viện tuyến trên xuống trạm y tế, mà phải chuyển giao năng lực chuyên môn và giúp tuyến y tế cơ sở mạnh lên sau mỗi đợt luân phiên.

Việc đánh giá kết quả cần dựa vào số kỹ thuật được chuyển giao, nhóm bệnh có thể điều trị tại cơ sở, năng lực của đội ngũ tại chỗ và mức giảm tỷ lệ chuyển tuyến. Nhân lực luân phiên phải được lựa chọn theo nhu cầu chuyên khoa và mô hình bệnh tật của từng địa bàn, tránh phân bổ bình quân hoặc thực hiện để đủ số lượng.

Thời gian luân phiên cũng cần đủ dài để bác sĩ nắm bắt tình hình địa bàn, trực tiếp hướng dẫn chuyên môn và xây dựng đội ngũ kế cận. Nếu thời gian quá ngắn, chính sách dễ dừng ở việc bổ sung nhân lực tạm thời mà không để lại năng lực cho cơ sở. Trang thiết bị, thuốc, điều kiện làm việc, nơi lưu trú và phương tiện đi lại phải được chuẩn bị tương xứng, nhất là tại Cần Giờ, Côn Đảo, xã đảo và khu vực xa trung tâm.

Đối với chính sách hỗ trợ phần cùng chi trả bảo hiểm y tế cho người bệnh thận mạn giai đoạn 5, các đại biểu đánh giá đây là chính sách có ý nghĩa nhân văn sâu sắc. Người bệnh phải điều trị thường xuyên, liên tục và kéo dài; dù đã có bảo hiểm y tế, phần chi phí tích lũy qua từng lần điều trị vẫn có thể trở thành gánh nặng lớn, đẩy gia đình vào hoàn cảnh khó khăn.

Chính sách cần xác định đúng đối tượng nhưng thủ tục phải đơn giản, không để vướng mắc về cư trú hoặc hồ sơ hành chính trở thành rào cản đối với người bệnh. Thành phố cũng cần có lộ trình mở rộng phạm vi hỗ trợ khi điều kiện ngân sách cho phép, quan tâm đến nguy cơ tái nghèo của người mắc bệnh kéo dài và đầu tư thêm thiết bị chạy thận tại khu vực xa trung tâm để người bệnh được điều trị gần nơi cư trú.

Trong lĩnh vực giáo dục, yêu cầu xuyên suốt là mở rộng quyền tự chủ nhưng không chuyển phần lớn chi phí sang phụ huynh. Ngân sách phải tính đúng, tính đủ những nhiệm vụ thiết yếu mà Nhà nước yêu cầu trường công lập thực hiện. Các dịch vụ tăng thêm phải được phân định rõ, công khai về nội dung, mức thu và cơ chế sử dụng.

Tiêu chí trường chất lượng cao, mô hình tiên tiến, hội nhập quốc tế cần được lượng hóa từ điều kiện đầu vào, chất lượng đầu ra, mức học phí đến trách nhiệm giải trình. Cơ chế tài chính phải bảo đảm học sinh có hoàn cảnh khó khăn vẫn có cơ hội tiếp cận các chương trình STEM, tin học, ngoại ngữ, kỹ năng sống và hoạt động trải nghiệm. Tự chủ chỉ có ý nghĩa khi đi cùng chất lượng, minh bạch và công bằng trong tiếp cận giáo dục.

Từ những vấn đề được đặt ra tại 4 tổ thảo luận, có thể thấy yêu cầu lớn nhất không phải là ban hành được bao nhiêu cơ chế, mà là mỗi cơ chế sẽ tạo ra thay đổi gì trong thực tế. Quy hoạch TOD phải tạo mạng lưới giao thông thuận tiện và nguồn lực tái đầu tư; công cụ quản lý mạnh phải đi kèm quy trình kiểm soát; chính sách khoa học, công nghệ phải tạo được sản phẩm và doanh nghiệp thụ hưởng; luân phiên bác sĩ phải giúp tuyến y tế cơ sở mạnh lên; tự chủ giáo dục phải mở rộng cơ hội học tập chứ không làm gia tăng khoảng cách.

Các cơ quan chuyên môn đã giải trình, tiếp thu nhiều ý kiến ngay tại các tổ. Những nội dung còn có cách hiểu khác nhau tiếp tục được rà soát, hoàn thiện trước khi HĐND Thành phố xem xét, quyết nghị. Đây là bước cần thiết để 24 nghị quyết triển khai Luật Phát triển đô thị không chỉ đầy đủ về thẩm quyền và quy trình, mà đủ rõ để thực hiện, đủ chặt để kiểm soát và đủ sức tạo chuyển biến trong đời sống của người dân, doanh nghiệp./.

Châu Vũ và Nhóm Chuyên viên tổng hợp Văn phòng