Thông tin từ Sở Xây dựng TPHCM cho hay mục tiêu đến năm 2030 thành phố di dời tối thiểu 20.000 căn nhà ven sông, kênh, rạch, tập trung tại những tuyến chính như kênh Đôi - kênh Tẻ, rạch Ông Lớn. Với những khu vực nhỏ lẻ, các địa phương được giao chủ động triển khai.

Mục tiêu xuyên suốt

Cũng theo Sở Xây dựng TPHCM, toàn thành phố dự kiến có 44 dự án, gồm 40 dự án sử dụng vốn ngân sách và 4 dự án xã hội hóa, với tổng số 23.429 căn cần di dời, trong đó riêng 3 phường Bình Đông, Chánh Hưng, Phú Định chiếm hơn 65%.

Chủ tịch HĐND TPHCM Võ Văn Minh làm việc về tình hình triển khai Đề án chỉnh trang đô thị khu vực nhà ở trên và ven sông, kênh, rạch trên địa bàn thành phố giai đoạn 2025-2030. Ảnh: QUỐC ANH

Vừa qua, Ủy viên Trung ương Đảng, Chủ tịch HĐND TPHCM Võ Văn Minh, Phó Chủ tịch UBND TPHCM Bùi Xuân Cường cùng lãnh đạo các sở, ngành khảo sát tình hình triển khai Đề án chỉnh trang đô thị khu vực nhà ở trên và ven sông, kênh, rạch trên địa bàn thành phố giai đoạn 2025-2030 tại 3 phường trên.

Trong buổi khảo sát, Phó Giám đốc Sở Xây dựng TPHCM Huỳnh Thanh Khiết đề xuất nhiều giải pháp nhằm đẩy nhanh tiến độ, trong đó áp dụng cơ chế đặc thù đối với khu vực trọng điểm; thu hút nhà đầu tư chiến lược tham gia phát triển nhà ở.

Phó Chủ tịch UBND TPHCM Bùi Xuân Cường yêu cầu các sở, ngành khẩn trương cụ thể hóa kế hoạch triển khai đề án. Ông lưu ý ưu tiên bố trí quỹ nhà tái định cư tại khu vực bờ Bắc kênh Đôi gắn với phát triển nhà ở xã hội. Trường hợp thiếu hụt phải có phương án linh hoạt thay thế.

Kết luận, Chủ tịch HĐND TP HCM Võ Văn Minh đề nghị UBND TP HCM phân công rõ trách nhiệm cho từng cấp, trong đó Bí thư và Chủ tịch phường trực tiếp chỉ đạo công tác bồi thường, giải phóng mặt bằng.

Khẳng định ưu tiên cao nhất là tập trung nguồn lực ngân sách cùng nguồn hợp pháp khác, ông Võ Văn Minh nhấn mạnh công tác bồi thường, giải phóng mặt bằng được xác định như khâu then chốt, quyết định tiến độ toàn bộ đề án. Điều quan trọng nữa, đó là chuẩn bị đầy đủ quỹ nhà tái định cư bảo đảm chất lượng, giá phù hợp… 

Để làm tốt công tác này, cần nghiên cứu áp dụng cơ chế đặc thù như điều chỉnh hệ số sử dụng đất, phát triển mạnh nhà ở xã hội. Mục tiêu xuyên suốt là hoàn thành di dời khoảng 20.000 căn nhà ven kênh rạch, góp phần chỉnh trang đô thị, cải thiện môi trường và nâng cao chất lượng cuộc sống người dân.

Khẩn trương với từng đầu việc

Bên cạnh cải tạo môi trường, di dời nhà ven sông, kênh, rạch, TPHCM triển khai hàng loạt dự án chống ngập, chống sạt lở, phát triển giao thông… để giải quyết những yếu tố gây cản trở phát triển theo chỉ đạo của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm.

Toàn TPHCM hiện được tổ chức quản lý thoát nước theo 23 lưu vực chính, thoát về các hệ thống sông lớn Đồng Nai - Sài Gòn - Nhà Bè - Soài Rạp - Thị Vải, cùng hệ thống kênh rạch nội đô như Tàu Hủ - Bến Nghé - Kênh Đôi - Kênh Tẻ, Tham Lương - Bến Cát - rạch Nước Lên và nhiều rạch tự nhiên đổ ra biển.

Tại TPHCM, các không gian trên bến dưới thuyền mang lại nhiều giá trị về kinh tế - xã hội. Ảnh: HUYỀN TRÂN

Hiện 159 vị trí ngập phân bố tại 4 khu vực chính được ghi nhận với các nguyên nhân và mức độ khác nhau và Sở Xây dựng TPHCM đã trình UBND thành phố kế hoạch hoàn thành 24 dự án chống ngập, tổng vốn gần 38.000 tỉ đồng nhằm xử lý 29/159 điểm ngập trong năm nay. Sở này cũng đưa ra giải pháp cho thoát nước đô thị hướng tới từng bước xóa bỏ điểm ngập thường xuyên trong giai đoạn 2026-2030.

Đối với khu vực trọng điểm là 3 phường Bình Đông, Chánh Hưng, Phú Định, TPHCM đã xây dựng đề án riêng. Thành phố đồng thời định hướng khai thác quỹ đất công thông qua đấu giá để tạo thêm nguồn lực.

Với những động thái trên, theo tính toán, giai đoạn 2026-2030, thành phố cần triển khai 157 dự án với tổng mức đầu tư 347.895 tỉ đồng. 

Hiện nay, thành phố chấp thuận cho 51 dự án với tổng mức đầu tư 158.261 tỉ đồng để xử lý 72/159 điểm. Trong trường hợp bố trí đủ vốn cho 157 dự án thì cơ bản toàn bộ 159 điểm được xóa.

Song song đó, đối với công tác bảo vệ an toàn tính mạng, tài sản người dân, hàng loạt dự án chống sạt lở bờ sông, kênh, rạch cũng đang được triển khai. Hiện thành phố đã có chủ trương đầu tư và đang thi công loạt dự án xây dựng bờ kè, chống sạt lở với quy mô gần 18 km, tổng mức đầu tư 3.951 tỉ đồng. 

Những dự án trên, UBND TPHCM yêu cầu sở, ngành, đơn vị, địa phương chủ động tháo gỡ vướng mắc, khẩn trương đẩy nhanh tiến độ... 

Nỗ lực cho bài toán an sinh

Tháng 6-2025, UBND TP HCM phê duyệt Đề án chỉnh trang đô thị khu vực nhà ở trên và ven sông, kênh, rạch giai đoạn 2025 - 2030. Theo đề án, từ năm 1993 đến 2025, TPHCM đã di dời và giải phóng mặt bằng 44.508 căn nhà trên và ven kênh rạch.

Tuy nhiên, sau sáp nhập, riêng khu vực TPHCM trước đây còn 398 tuyến sông, kênh, rạch chưa được chỉnh trang, tổng quy mô di dời tại các khu vực này ước tính 39.600 căn nhà và bài toán này đang được nỗ lực giải quyết.

Kiến trúc sư Khương Văn Mười lý giải tình trạng nhà ở ven kênh rạch chủ yếu do quá trình phát triển tự phát trong nhiều giai đoạn, khi người dân đổ về sinh sống. Những căn nhà tạm bợ ven kênh tồn tại nhiều rủi ro, từ nguy cơ sập đổ do kết cấu xuống cấp đến tình trạng ô nhiễm, rác thải ứ đọng gây mất mỹ quan đô thị và ảnh hưởng trực tiếp sức khỏe.

Vì vậy, các chương trình cải tạo kênh rạch không chỉ mang ý nghĩa chỉnh trang đô thị mà còn giải quyết bài toán an sinh xã hội. Mục tiêu là khơi thông dòng chảy, cải thiện khả năng tiêu thoát nước, tạo cảnh quan xanh cho đô thị và nâng cao chất lượng sống người dân.

Đề cập khó khăn lớn nhất hiện nay là công tác giải phóng mặt bằng, theo kiến trúc sư Khương Văn Mười, một trong những yếu tố hóa giải khó khăn là xây dựng các khu tái định cư có môi trường sống tốt, kết nối thuận lợi với hệ thống giao thông công cộng, đặc biệt là metro.

Cũng theo chuyên gia này, nên phát triển các khu đô thị quy mô lớn ở khu vực ngoài trung tâm, hình thành những quần thể dân cư đầy đủ tiện ích như thương mại, giáo dục, y tế, thể dục thể thao.

"Khi người dân thấy nơi ở mới tốt hơn, có điều kiện ổn định cuộc sống, quá trình di dời sẽ thuận lợi và tạo được sự đồng thuận cao" - kiến trúc sư Khương Văn Mười nói.

Ngọc Quý (NLD)

(*) Xem Báo Người Lao Động từ số ra ngày 25-5

Kênh rạch hồi sinh, nâng tầm đô thị (*): Hiện thực hóa những kế hoạch lớn