TPHCM đã đầu tư nhiều ngàn tỷ đồng để di dời nhà trên và ven kênh rạch, cải tạo để trả lại những dòng kênh xanh. Tuy nhiên, tình trạng người dân thiếu ý thức vô tư xả rác xuống kênh vẫn tiếp tục diễn ra khiến hàng năm thành phố tiêu tốn tiền tỷ để vớt rác.
Vớt xong lại ngập rác
Ghi nhận tại kênh Hy Vọng (thuộc phường Tân Sơn), đoạn qua hẻm 102 Phan Huy Ích cho thấy, bao ni lông, rác thải nhựa, hộp xốp… trôi lềnh bềnh. Anh Nguyễn Văn Chính (ngụ hẻm 102 Phan Huy Ích) than vãn: “Không biết rác ở đâu mà nhiều quá. Sau mỗi đợt phường tổ chức vớt rác, con kênh được khơi thông vài ngày thì rác lại tiếp tục trôi dày đặc”.
Công nhân vớt rác tại tuyến kênh Đôi, phường Phú Định, TPHCM
Một lãnh đạo UBND phường Tân Sơn cho hay, tình trạng rác thải trên tuyến kênh Hy Vọng diễn ra phức tạp, đặc biệt là xuất hiện rất nhiều sau các đợt mưa lớn và triều cường. Phường thường xuyên phối hợp các đơn vị liên quan tổ chức vớt rác, khơi thông dòng chảy. Tính từ tháng 7-2025 đến nay, phường đã tổ chức 4 đợt vớt rác tại vị trí cống hộp đường Phan Huy Ích với khối lượng thu gom khoảng 20 tấn/đợt.
Tương tự, tuyến kênh 19/5 qua phường Bình Hưng Hòa và phường Tân Sơn Nhì cũng bị ô nhiễm nghiêm trọng. Trung tâm Quản lý Giao thông và Hạ tầng kỹ thuật (thuộc Sở Xây dựng) là đơn vị quản lý trực tiếp, định kỳ 4 lần/tháng tiến hành phát quang cây cỏ, nạo vét, vớt rác khơi thông dòng chảy. Tuy nhiên, do tuyến kênh đi qua nhiều khu vực đông dân cư, chợ tự phát dọc kênh nên lượng rác phát sinh rất nhanh. Trong khi đó, ông Trương Ngọc Thanh Nhân, Phó Chủ tịch UBND xã Tân Vĩnh Lộc, cho biết, trên địa bàn có 92 tuyến kênh, rạch, trong đó 10 tuyến kênh, rạch có dấu hiệu ô nhiễm. Ngoài việc vận động người dân bỏ rác đúng nơi, tại một số kênh, rạch, xã còn bố trí phao chắn rác để hạn chế lượng rác trôi dạt. Đặc biệt, xã đã triển khai biện pháp tăng cường xử phạt. Từ tháng 7-2025 đến nay, qua tuần tra và phát hiện từ hệ thống camera, xã đã xử lý 18 trường hợp vứt, đốt rác không đúng nơi quy định với tổng số tiền phạt là 65 triệu đồng.
Theo ông Nguyễn Ngọc Tuấn, Giám đốc Trung tâm Quản lý đường thủy (Sở Xây dựng TPHCM), từ đầu năm đến nay, trung tâm đã tổ chức vớt rác, lục bình tại 7 tuyến (kênh Tẻ, kênh Đôi, kênh Tàu Hủ, rạch Bến Nghé, kênh Nhiêu Lộc - Thị Nghè, rạch Lò Gốm - Ông Buông, rạch Ông Lớn) với tần suất từ 1-2 ngày/lần. Khối lượng rác thải, lục bình vớt trung bình 56 tấn rác/ngày. Với đơn giá trả cho việc gom là 4 triệu đồng/tấn thì mỗi năm ngân sách thành phố tiêu tốn khá lớn cho việc vớt rác!
Gắn camera giám sát, tăng phạt nguội
Nhằm khắc phục tình trạng vứt rác bừa bãi, chỉ vận động thôi chưa đủ mà cần phải xử phạt mạnh tay. Ông Trương Ngọc Thanh Nhân, Phó Chủ tịch UBND xã Tân Vĩnh Lộc, cho hay, tình trạng xả rác tại xã giảm khoảng 40% so với trước đây nhờ gắn camera xử phạt vi phạm và yêu cầu người dân viết cam kết không tái phạm. Để ngăn chặn tình trạng xả rác xuống kênh rạch, xã sẽ tiếp tục gắn thêm camera kết hợp tuyên truyền. Tại phường An Nhơn, ông Nguyễn Ngọc Anh, Chủ tịch UBND phường, cũng cho hay, thời gian qua nhờ hệ thống camera, phường đã phát hiện và xử phạt 15 trường hợp xả rác xuống rạch Chín Xiểng, rạch Ông Bầu... Ngoài việc đóng phạt, người vi phạm buộc phải khắc phục hậu quả và viết cam kết không tái phạm.
Về giải pháp căn cơ, theo Sở NN-MT TPHCM, bên cạnh tăng cường tuyên truyền, vận động, sở kiến nghị thành phố chỉ đạo các sở, ngành, địa phương duy trì thường xuyên việc đối thoại với người dân, sử dụng phần mềm quản lý trực tuyến và tổng đài 1022 để tiếp nhận thông tin phản ánh về vệ sinh môi trường; tăng cường kiểm tra, giải quyết các điểm phát sinh rác sinh hoạt tự phát.
Liên quan đến chế tài, theo TS Phạm Viết Thuận, Viện trưởng Viện Kinh tế Tài nguyên và Môi trường TPHCM, Nghị định 45/2022 quy định rõ “phạt tiền từ 1-2 triệu đồng đối với hành vi vứt, thải, bỏ chất thải nhựa phát sinh từ sinh hoạt vào ao hồ, kênh, rạch...”. Mức phạt này tương đối hợp lý nhưng thực tế việc bắt tận tay để lập biên bản người xả rác lại khá khó khăn. Chính vì thế, đã đến lúc thành phố “mạnh tay” hơn với hành vi xả rác xuống kênh, rạch. “Tăng cường gắn camera giám sát; sử dụng hình ảnh ghi được từ người dân để phạt nguội; áp dụng mức phạt bổ sung buộc người vi phạm lao động công ích… là những giải pháp TPHCM cần thực hiện mạnh”, TS Phạm Viết Thuận đề xuất.
THANH HIỀN (SGPP)
