Bắt đúng căn nguyên gây bệnh

Theo Sở Nông nghiệp và Môi trường Thành phố Hồ Chí Minh, tính đến giữa tháng 9/2026, Thành phố có đội tàu 4.427 chiếc, trong đó, tàu từ 6m đến dưới 12m chiếm 36,68% (1.624 tàu); tàu từ 12m đến dưới 15m chiếm 14,66% (649 tàu); tàu từ 15m đến dưới 24m chiếm 43,60% (1.930 tàu) và tàu từ 24m trở lên chiếm 5,06% (224 tàu).

Thực hiện quyết liệt các giải pháp gỡ “thẻ vàng” của Ủy ban châu Âu (EC), đến nay, Thành phố Hồ Chí Minh đã hoàn thành việc đối soát, cập nhật dữ liệu thông tin từng tàu cá trên cơ sở dữ liệu Quốc gia VNFishbase và VMS gắn với cơ sở dữ liệu dân cư VneID cho 4.427/4.427 tàu cá. Đối với tàu cá (chiều dài từ 15m trở lên) thuộc diện buộc phải lắp đặt thiết bị giám sát hành trình (VMS), tính đến 15/9/2026, Thành phố cũng đã thực hiện lắp đặt được 2.048/2.156 tàu, đạt gần 95%...

Tàu cá màu xanh (dán dấu đỏ dưới biển kiểm soát tàu) thuộc diện không đủ điều kiện ra khơi neo đậu trên sông Bến Đình (phường Vũng Tàu) được lực lượng chức năng kiểm soát chặt chẽ

Bên cạnh đó, lực lượng Hải quân, Cảnh sát biển, Kiểm ngư, Biên phòng phối hợp với cơ quan chức năng, chính quyền các địa phương tăng cường tuần tra, kiểm soát ngăn chặn, xử lý nghiêm các vi phạm, đồng thời đẩy mạnh tuyên truyền nên số vụ vi phạm về IUU những năm gần đây đã giảm mạnh. Theo Sở Nông nghiệp và Môi trường Thành phố Hồ Chí Minh, từ đầu năm 2026 đến nay, đã không có tàu cá nào của Thành phố xâm phạm vùng biển nước ngoài.

Nhưng nhìn toàn diện, giống như cả nước, nghề khai thác hải sản của ngư dân Thành phố Hồ Chí Minh có lịch sử phát triển lâu đời, tự phát gắn với đời sống ngư dân vùng biển. Từ quy mô nhỏ lẻ ban đầu và thiếu quy hoạch bài bản trong nhiều thập kỷ đã khiến số lượng tàu cá gia tăng không kiểm soát, cùng các phương thức đánh bắt bằng lưới rê, giã cào đã tác động bất lợi đến môi trường sinh sôi của các loài thủy hải sản.

Không những thế, ngư trường truyền thống ngày càng bị thu hẹp do sự phát triển mới của các ngành kinh tế biển khác như khai thác dầu khí ngoài khơi với những khu vực hạ đặt giàn khoan cùng các công trình ngầm dưới biển, đường ống ngầm dẫn khí vào bờ, cáp quang ngầm dưới biển là những khu vực nghiêm cấm tàu cá vi phạm và gần đây đang phát triển thêm ngành công nghiệp năng lượng tái tạo với các dự án điện gió ngoài khơi.

Bên cạnh đó, tình trạng giá nhiên liệu và nhu yếu phẩm phục vụ cho chuyến đi biển luôn biến động tăng cao cộng với áp lực mưu sinh đã khiến một bộ phận ngư dân tìm đủ mọi phương thức đánh bắt tận thu, thậm chí cả hủy diệt hoặc dù biết rủi ro rất lớn nhưng vẫn xâm phạm vùng biển nước ngoài nhằm bù đắp thêm chi phí.

Ngư dân đến làm thủ tục cho tàu cá tại Ban quản lý cảng cá Incomap (phường Vũng Tàu)

Sau khi bị áp đặt “thẻ vàng”, những yêu cầu khắt khe của Ủy ban châu Âu (EC) đề ra nhằm đưa nghề cá Việt Nam đạt chuẩn mực như các nước tiên tiến trên thế giới đã càng tạo áp lực nặng nề hơn lên ngư dân và cả hệ thống chính trị nước ta phải bắt tay vào thực hiện. Các quy định đòi hỏi ngư dân phải chuyển đổi phương thức đánh bắt, thực hiện truy xuất nguồn gốc hải sản, xác nhận, giải trình, nhận biết đúng loài cá theo tên khoa học, cài đặt và sử dụng các phần mềm trên điện thoại…dẫn tới tốn kém thêm chi phí và khiến nhiều ngư dân quen với nghề cá tự do không theo kịp.

Trước thực tế trên, yêu cầu hiện đại hóa nghề cá, cân bằng ngư trường với đội tàu, loại dần những con tàu “già cỗi” không đáp ứng được đòi hỏi khắt khe; khắc phục triệt để những khuyến cáo của EC để sớm gỡ “thẻ vàng”, đưa nghề cá phát triển bài bản, bền vững đã được Thành phố Hồ Chí Minh đánh giá thấu đáo, đưa ra lời giải bằng 2 Nghị quyết đột phá, giải quyết vấn đề từ gốc.

Giải bệnh bằng 2 Nghị quyết vì dân

Ngày 27/8/2026, Hội đồng nhân dân Thành phố Hồ Chí Minh khóa XI đã ban hành hai chính sách đột phá: Nghị quyết số 30/2026/NQ-HĐND về hỗ trợ chuyển đổi nghề, giải bản tàu cá và Nghị quyết số 31/2026/NQ-HĐND về hỗ trợ lắp đặt, thay thế thiết bị VMS cùng cước phí nhật ký điện tử. Đây là 2 Nghị quyết thể hiện tư duy quản lý hiện đại: quyết liệt gỡ “thẻ vàng” EC song song với đồng hành, chia sẻ và tạo cuộc sống bền vững cho họ.

Cán bộ Ban quản lý cảng cá Incomap (phường Vũng Tàu) theo dõi tàu cá hoạt động trên biển

Theo Nghị quyết 30/2026/NQ-HĐND, tàu cá của ngư dân không đủ điều kiện khôi phục, không còn nhu cầu đưa vào hoạt động, có mong muốn giải bản sẽ được Thành phố hỗ trợ trực tiếp bằng tiền mặt từ 50 triệu đến 250 triệu đồng/tàu tùy theo chiều dài thân vỏ (từ 6m đến trên 24m). Đi kèm với đó là khoản hỗ trợ kinh phí học nghề 8,5 triệu đồng/người cho chủ tàu và thuyền viên để họ chủ động tìm kiếm công việc mới trên bờ. Chính sách này đã trút bỏ gánh nặng rất lớn cho ngư dân khi rời bỏ nghề, phương tiện kiếm sống của mình.

Đối với các tàu cá đang sử dụng ngư cụ xâm hại môi trường (giã cào, lưới rê) muốn chuyển sang các nghề thân thiện như nghề câu hoặc dịch vụ hậu cần, Thành phố sẽ hỗ trợ từ 50 triệu đến 200 triệu đồng/tàu. Đặc biệt, để gia đình ngư dân không bị hẫng hụt về thu nhập trong thời gian chuyển đổi, Thành phố trợ cấp kinh phí ổn định đời sống 2,5 triệu đồng/người/tháng trong 3 tháng liên tục cho chủ tàu và các thành viên phụ thuộc.

Đưa cá sau phân loại dồn vào các chậu lớn tại cảng Incomap (phường Vũng Tàu) để bảo quản, vận chuyển đi

Để trợ lực cho hiện đại hóa nghề cá, Nghị quyết 31/2026/NQ-HĐND đưa ra mức hỗ trợ 100% kinh phí mua sắm, thay thế thiết bị VMS (tối đa 24 triệu đồng/thiết bị), 100% cước phí thuê bao vệ tinh VMS (tối đa 400.000 đồng/tháng) và 100% cước phí dịch vụ nhật ký điện tử (tối đa 250.000 đồng/tháng).

Phó Chủ tịch UBND Thành phố Hồ Chí Minh Bùi Minh Thạnh cho biết, chống khai thác IUU là cơ hội lịch sử để tái cấu trúc toàn diện ngành thủy sản, hài hòa với các ngành kinh tế biển khác, tiến tới phát triển bền vững, Thành phố chọn cách làm căn cơ và nhân văn, kết hợp giải pháp công nghệ với chính sách tài chính quy mô lớn để ngư dân đồng thuận, tự giác chuyển đổi sang nghề cá có trách nhiệm.

Là địa phương trọng điểm nghề cá của Thành phố Hồ Chí Minh với đội tàu hơn 1.000 chiếc (chiều dài từ 12m trở lên), phó Chủ tịch UBND xã Long Hải, ông Nguyễn Minh Tâm đánh giá, việc bà con tự nguyện từ bỏ con tàu vốn là tài sản lớn, nguồn sinh kế của gia đình hoặc chuyển đổi nghề là điều rất khó. Hai Nghị quyết 30 và 31 của HĐND Thành phố ban hành rất kịp thời khi nhiều ngư dân đang đối mặt với khó khăn. Với mức hỗ trợ này, bà con có thêm nguồn vốn để chuyển sang nghề khác. Xã đã thành lập Tổ thẩm định liên ngành để sẵn sàng hỗ trợ ngư dân có nhu cầu và cam kết giải quyết hồ sơ trong đúng 20 ngày để tiền hỗ trợ đến tay ngư dân nhanh nhất, minh bạch nhất.

Tàu cá neo đậu trước cảng Incomap (phường Vũng Tàu)

Việc giải bản các tàu cá già cỗi, thu hẹp đội tàu hành nghề xâm hại môi trường, hiện đại hóa đội tàu còn là bước đi cụ thể hóa Nghị quyết số 20-NQ/TW của Bộ Chính trị về phát triển Việt Nam thành quốc gia biển mạnh.

Khi lực lượng tàu cá được tái cơ cấu cân bằng với trữ lượng ngư trường, Thành phố sẽ giải phóng được nguồn lực lao động và không gian biển để phát triển các ngành kinh tế xanh, chuyển mạnh từ khai thác tự do sang nuôi biển công nghệ cao, phát triển điện gió ngoài khơi, dịch vụ du lịch sinh thái và bảo tồn đa dạng sinh học đại dương.

Chính sách hỗ trợ giải bản, chuyển đổi nghề và cước phí của Thành phố Hồ Chí Minh chính là minh chứng sinh động cho tinh thần “không để ai bị bỏ lại phía sau” của Thành phố, góp phần thúc đẩy nhanh quá trình toán gỡ “thẻ vàng” EC, tạo nền móng vững chắc cho một nghề cá minh bạch, trách nhiệm và bền vững trong tương lai./.

Quốc Khánh