Cùng với hình ảnh về các nghi thức ngoại giao trọng thể, những cuộc gặp cấp cao hay hàng loạt văn kiện hợp tác được ký kết, dõi theo bình luận của truyền thông quốc tế sau mỗi chuyến thăm và bài phát biểu của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước tại Đối thoại Shangri-La, có thể thấy một điểm chung khá rõ: Họ không chỉ đưa tin đơn thuần, mà còn phân tích, bình luận. Truyền thông quốc tế tìm cách giải mã thông điệp. Reuters không chỉ tường thuật bài phát biểu của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm mà còn phân tích các luận điểm về những thách thức toàn cầu, những giải pháp mà Việt Nam đề xuất, đồng thời thực hiện một cuộc phỏng vấn với lãnh đạo Đảng, Nhà nước ta bên lề Đối thoại Shangri-La hôm 29/5. Đây là lần đầu Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm trả lời phỏng vấn truyền thông quốc tế trên cương vị hiện tại.

Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm phát biểu dẫn đề tại Đối thoại Shangri-la lần thứ 23 (Ảnh: IISS).

Nhiều học giả khu vực, các viện nghiên cứu chiến lược và các cơ quan truyền thông lớn của ASEAN cũng dành sự quan tâm tương tự. Có thể nói đó là sự quan tâm dành cho tiếng nói của một quốc gia, vượt ra ngoài phạm vi của một hoạt động ngoại giao cụ thể, và là tín hiệu đáng suy ngẫm về sự thay đổi vị thế của đất nước.

Trong quan hệ quốc tế, giới học giả và cơ quan truyền thông lớn thường chỉ dành thời gian để lắng nghe những chủ thể mà họ cho rằng có điều gì đó đáng suy ngẫm, có kinh nghiệm đáng tham khảo hoặc có khả năng đóng góp cho lời giải của những vấn đề chung. Đó là khi tiếng nói của quốc gia ấy không chỉ được ghi nhận mà còn được phân tích, bình luận, cân nhắc trong quá trình định hình các quyết sách khu vực và quốc tế.

Thế giới nhìn thấy gì ở Việt Nam?

Một câu hỏi đáng đặt ra là: Điều gì khiến thế giới quan tâm đến Việt Nam nhiều hơn?

Có lẽ trước hết bởi họ đang nhìn thấy một Việt Nam rất khác so với vài thập niên trước. Đó là một đối tác kinh tế năng động, một trung tâm sản xuất và logistics ngày càng quan trọng trong chuỗi cung ứng khu vực. Đó là một trung tâm đổi mới sáng tạo đang nổi lên, một nền kinh tế có tiềm năng lớn trong chuyển đổi số, trí tuệ nhân tạo, bán dẫn và công nghệ xanh. Và đó là một đối tác chiến lược có trách nhiệm, cùng chia sẻ lợi ích trong việc duy trì hòa bình, ổn định và luật pháp quốc tế ở khu vực.

ASEAN nhìn thấy một thành viên ngày càng chủ động hơn trong việc thúc đẩy hợp tác khu vực. Và rộng hơn, thế giới nhìn thấy một quốc gia đang phát triển nhanh, ổn định về chính trị, hội nhập sâu rộng và ngày càng có khả năng đóng góp vào các cuộc thảo luận quốc tế.

Điều thú vị là những nhận xét ấy không xuất phát từ Việt Nam. Đó là cách người khác nhìn Việt Nam. Và đôi khi, chính tấm gương phản chiếu từ bên ngoài lại giúp chúng ta hiểu rõ hơn về sự thay đổi của mình.

Được lắng nghe - một trong những thành quả lớn nhất của Đổi mới

Nhưng điều gì đã làm nên sự thay đổi ấy? Không ai được lắng nghe chỉ nhờ nghệ thuật ngoại giao. Ngoại giao có thể mở cánh cửa. Nhưng điều khiến người khác tiếp tục lắng nghe là những gì nằm phía sau cánh cửa ấy.

Đó là năng lực phát triển. Đó là uy tín quốc gia. Đó là khả năng tạo ra những giá trị mà thế giới tôn trọng.

Trong bốn thập niên qua, khi nhắc đến Đổi mới, chúng ta thường nói đến tăng trưởng kinh tế, giảm nghèo, hội nhập quốc tế hay cải thiện đời sống nhân dân. Tất cả những thành tựu ấy đều rất quan trọng. Nhưng có lẽ còn một thành tựu khác ít được nhắc đến hơn, dù không kém phần ý nghĩa. Đó là việc Việt Nam từng bước xây dựng được uy tín quốc gia và vị thế quốc tế để tiếng nói của mình được thế giới lắng nghe sâu sắc hơn.

Năm 1986, khi công cuộc Đổi mới bắt đầu, Việt Nam là một nền kinh tế nghèo, bị bao vây cấm vận. Không ai có thể hình dung rằng bốn mươi năm sau, người đứng đầu Đảng và Nhà nước Việt Nam sẽ phát biểu dẫn đề tại diễn đàn an ninh quan trọng hàng đầu châu Á và những phát biểu ấy sẽ được giới học giả, truyền thông quốc tế cùng các nhà hoạch định chính sách khu vực quan tâm phân tích.

Điều làm nên sự thay đổi ấy là cả một hành trình phát triển của dân tộc. Từ một quốc gia thiếu ăn trở thành một nền kinh tế thuộc nhóm lớn nhất ASEAN. Từ một nền kinh tế khép kín trở thành một trong những quốc gia hội nhập sâu rộng nhất thế giới. Từ vị thế bên lề các dòng chảy quốc tế trở thành một đối tác được nhiều quốc gia coi trọng.

Uy tín quốc gia không được tạo ra trong một ngày. Nó được tích lũy qua hàng triệu quyết định đúng đắn, hàng nghìn cải cách bền bỉ và nỗ lực không ngừng nghỉ của nhiều thế hệ người Việt Nam.

Mỗi doanh nghiệp được thành lập. Mỗi cây cầu được xây dựng. Mỗi hiệp định thương mại được ký kết. Mỗi cam kết quốc tế được thực hiện nghiêm túc. Tất cả đều góp phần tạo nên uy tín ấy. Nói cách khác, tiếng nói quốc tế luôn phản ánh sức mạnh nội tại. Muốn được lắng nghe nhiều hơn ở bên ngoài, trước hết phải làm tốt hơn ở bên trong.

Được lắng nghe là cơ hội, nhưng cũng là trách nhiệm

Có một sự thật đáng suy ngẫm. Khi một quốc gia chưa được chú ý, họ có quyền im lặng. Nhưng khi một quốc gia đã được lắng nghe, họ có trách nhiệm phải lên tiếng và hành động. Không phải để áp đặt. Không phải để phô diễn ảnh hưởng. Mà để đóng góp. Để chia sẻ kinh nghiệm. Để đề xuất giải pháp. Để góp phần làm cho khu vực và thế giới trở nên tốt đẹp hơn. Đó cũng là điều mà nhiều nhà quan sát nhận thấy trong bài phát biểu của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm tại Đối thoại Shangri-La.

Thông điệp cốt lõi không phải là cạnh tranh quyền lực. Mà là luật pháp quốc tế, đối thoại, lòng tin, hợp tác và phát triển. Không phải là an ninh theo nghĩa hẹp. Mà là an ninh gắn với phát triển, với công nghệ, với biến đổi khí hậu và tương lai của con người. Đó không chỉ là lợi ích của Việt Nam. Đó cũng là mối quan tâm chung của phần lớn các quốc gia đang phát triển.

Ở một nghĩa nào đó, Việt Nam đang bắt đầu chuyển từ vị thế tham gia vào các cuộc thảo luận quốc tế sang vị thế đóng góp cho các cuộc thảo luận ấy. Đó là một bước tiến rất đáng chú ý của vị thế quốc gia.

Nếu nhìn từ chiều dài lịch sử, chuyến công du Thái Lan, Singapore, Philippines và bài phát biểu tại Đối thoại Shangri-La của Tổng bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm không chỉ là một thành công đối ngoại. Đó còn là một lát cắt phản chiếu hành trình phát triển của Việt Nam trong gần bốn thập niên Đổi mới. Từ một đất nước phải nỗ lực để thoát bao vây cấm vận, Việt Nam đã và đang trở thành một quốc gia tham gia chủ động, có trách nhiệm vào việc giải quyết các vấn đề chung của khu vực và quốc tế.

Đó vừa là thành quả của việc đẩy mạnh đối ngoại toàn diện ở tầm cao mới trong bối cảnh hiện nay, vừa là thành quả của cả một chặng đường phát triển. Một chặng đường được xây dựng bằng khát vọng, bằng cải cách, bằng hội nhập và bằng nỗ lực không ngừng nghỉ của nhiều thế hệ người Việt Nam.

Và cũng chính vì thế, việc được lắng nghe sâu sắc hơn hôm nay không phải là điểm kết thúc của hành trình. Đó là lời nhắc nhở rằng Việt Nam cần tiếp tục đổi mới mạnh mẽ hơn, phát triển nhanh hơn và đóng góp nhiều hơn cho hòa bình, hợp tác và thịnh vượng của khu vực cũng như thế giới. Bởi trong thế kỷ XXI, vị thế quốc gia không chỉ được đo bằng lãnh thổ, dân số hay sức mạnh quân sự. Nó ngày càng được đo bằng chất lượng phát triển, năng lực đổi mới sáng tạo, uy tín quốc gia và giá trị mà một đất nước có thể đóng góp cho nhân loại.

Tác giả: TS Nguyễn Sĩ Dũng, nguyên Phó Chủ nhiệm Văn phòng Quốc hội. Ông được biết đến là chuyên gia về các vấn đề khoa học chính trị; tham gia Nhóm tư vấn của Thủ tướng Chính phủ nhiệm kỳ 2011–2016; Ủy viên Hội đồng tư vấn chính sách của Thủ tướng (theo quyết định 812/QĐ-TTg).

Tiếng nói của Việt Nam được lắng nghe sâu sắc trên trường quốc tế