Có những khoảnh khắc lịch sử không chỉ được ghi lại bằng văn bản mà còn được lưu giữ mãi trong ký ức những người từng chứng kiến, như một dấu son không phai. Ngày 2-7-1976, khi Quốc hội khóa VI chính thức thông qua nghị quyết đổi tên TP Sài Gòn - Gia Định thành TP HCM, là khoảnh khắc như vậy.

Tất cả đều đồng thuận

Sau nửa thế kỷ, ký ức ấy vẫn sống động qua lời kể của những chứng nhân. Họ là những người đã có mặt tại Hội trường Ba Đình ngày ấy, mang theo niềm tự hào và xúc động không thể nào quên.

Trong ký ức của ông Lê Văn Nuôi - đại biểu Quốc hội khóa VI, nguyên Bí thư Thành Đoàn TP HCM - phiên khai mạc Quốc hội khóa VI ngày 24-6-1976 tại thủ đô Hà Nội là một trong những dấu mốc thiêng liêng nhất của đời ông. "Hội trường Ba Đình vốn chỉ được thiết kế cho các đại biểu miền Bắc trước năm 1976, khi ấy trở nên chật hẹp. Dù vậy, niềm vui đoàn tụ hai miền Nam - Bắc sau hơn 20 năm đất nước bị chia cắt đã làm cho không gian ấy càng thêm ấm cúng" - ông nhớ lại.

Nhóm đại biểu trẻ tại Kỳ họp thứ nhất Quốc hội khóa VI - kỳ họp thông qua nghị quyết đổi tên TP Sài Gòn - Gia Định thành TP HCM. Người đứng bìa phải là ông Lê Văn Nuôi. Ảnh: TƯ LIỆU

Những cái bắt tay, những ánh mắt rạng rỡ, những nụ cười chan chứa niềm vui hội ngộ…, tất cả hòa quyện thành một bức tranh sống động tại hội trường kỳ họp đầu tiên của Quốc hội sau ngày đất nước thống nhất. Trên hết, đó là sự hội tụ của ý chí dân tộc - một dân tộc vừa đi qua chiến tranh, bước vào thời kỳ mới với niềm tin mãnh liệt.

Trên sân khấu Hội trường Ba Đình, bức tượng Chủ tịch Hồ Chí Minh đặt ở vị trí trang trọng, trên nền cờ đỏ sao vàng. Bên trái là dòng chữ "Quốc hội nước Việt Nam thống nhất", bên phải là dòng chữ "Kỳ họp thứ nhất" như khẳng định một thực tế không thể đảo ngược: Non sông đất nước đã liền một dải.

Ông Lê Văn Nuôi cho biết trong kỳ họp đầu tiên, Quốc hội khóa VI đảm nhận những trọng trách lịch sử. Đó là xem xét, quyết định đường lối, chính sách chung, cơ cấu tổ chức bộ máy và bầu các cơ quan lãnh đạo cao nhất của Nhà nước Việt Nam; thông qua các nghị quyết về tên nước, Quốc kỳ, Quốc huy, Quốc ca; quyết định đổi tên nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa thành Cộng hòa XHCN Việt Nam và chính thức đặt tên TP Sài Gòn - Gia Định là TP HCM.

"Khi đến phần thảo luận về việc đổi tên TP Sài Gòn - Gia Định thành TP HCM, tất cả đại biểu đều đồng thuận. Bởi lẽ, ai cũng hiểu đây là nguyện vọng từ lâu và là tình cảm của cán bộ, chiến sĩ, đồng bào miền Nam" - ông Lê Văn Nuôi xúc động.

Theo nguyên Bí thư Thành Đoàn TP HCM, nghị quyết ấy được Quốc hội biểu quyết thông qua không chỉ là một quyết định hành chính. Đó còn là sự ghi nhận của Quốc hội đối với tình cảm thiêng liêng mà nhân dân miền Nam, đặc biệt là nhân dân TP Sài Gòn - Gia Định, dành cho Bác Hồ - vị lãnh tụ kính yêu.

Phát triển vươn tầm

Nếu ký ức của ông Lê Văn Nuôi tái hiện khoảnh khắc lịch sử trong Hội trường Ba Đình thì hồi ức của nguyên Phó Chủ tịch nước Trương Mỹ Hoa mở ra một chiều sâu khác - chiều sâu của khát vọng đã được ấp ủ từ rất sớm trong lòng đồng bào miền Nam.

Ngay từ những năm 1960, khát vọng ấy đã hiện diện qua những câu thơ, lời hát được bà Trương Mỹ Hoa và đồng đội truyền tai nhau. Hơn nửa thế kỷ đã trôi qua, trong trí nhớ của bà, những lời hát, câu thơ năm nào không còn trọn vẹn. "Những vần thơ ấy lan tỏa mạnh mẽ trong phong trào đấu tranh yêu nước của học sinh, sinh viên Sài Gòn - Gia Định. Trong đó, một bài thơ đã được phổ nhạc thành ca khúc "Hướng về Sài Gòn", rất quen thuộc với nhiều thế hệ học sinh, sinh viên lúc bấy giờ" - bà hoài niệm.

TP HCM đang phát huy tinh thần năng động, sáng tạo, xây dựng thành phố trở thành đô thị phát triển hiện đại. Ảnh: HOÀNG TRIỀU

Theo nguyên Phó Chủ tịch nước, bài thơ mở đầu bằng câu "Đêm nay công tác qua sông Sài Gòn/Cành tre lắt lẻo, trăng tròn đong đưa" và kết thúc với câu "TP Sài Gòn sẽ là TP HCM rực rỡ tên vàng". Câu thơ ấy đã thể hiện nguyện vọng, mong muốn của đồng bào miền Nam về việc TP Sài Gòn được mang tên Chủ tịch Hồ Chí Minh. Đó cũng là tình cảm thiêng liêng, tôn kính mà đồng bào miền Nam, nhất là TP Sài Gòn - Gia Định, đối với Bác.

Với bà Trương Mỹ Hoa và nhiều đồng đội, đồng chí, sinh ra và lớn lên trong bối cảnh đất nước diễn ra cuộc chiến đấu cam go, gian khó, "trên đầu chỉ có Đảng và Bác Hồ". Năm 19 tuổi, bà quyết định đi theo con đường cách mạng. Hơn 11 năm bị giam cầm trong lao tù, chính lý tưởng cách mạng cao đẹp cùng niềm tin lớn lao với Đảng, với Bác đã giúp bà vượt qua những đòn tra tấn dã man lẫn âm mưu thâm độc của kẻ địch.

"Lúc nghe tin Bác mất, dù đang ở trong tù nhưng chúng tôi vẫn tổ chức để tang Người. Chúng tôi để tang trên đầu, như để tang cha. Chúng tôi biến đau thương thành hành động, đấu tranh quyết liệt với kẻ thù. Dù đau thương mất mát nhưng chúng tôi không hề lung lay ý chí chiến đấu" - bà Trương Mỹ Hoa bồi hồi.

Khi TP Sài Gòn - Gia Định chính thức được mang tên TP HCM, không chỉ riêng bà Trương Mỹ Hoa mà toàn thể đồng chí, đồng bào đều vui mừng, sung sướng và tự hào. Điều này là hoàn toàn xứng đáng với thành quả của nhân dân thành phố và cả miền Nam trong công cuộc đấu tranh thống nhất nước nhà.

Nguyên Phó Chủ tịch nước kể lại: "Trước khi được Quốc hội chính thức thông qua vào ngày 2-7-1976, thành phố đã yêu cầu các quận - huyện, phường - xã sẵn sàng chào đón sự kiện trọng đại này. Các địa phương chuẩn bị chu đáo để khi Sài Gòn - Gia Định chính thức được mang tên Bác thì mọi việc vào guồng ngay, đáp ứng yêu cầu về tên gọi mới của thành phố". Theo bà, khi thành phố được mang tên Bác, Đảng bộ, chính quyền và nhân dân TP HCM càng ý thức sâu sắc trách nhiệm phải nỗ lực vươn lên, phát triển toàn diện, xứng đáng với tên gọi thiêng liêng ấy.

"Từ khi được chính thức mang tên Bác, TP HCM đã không ngừng phát triển mọi mặt. Dấu mốc 50 năm rực rỡ tên vàng không chỉ là dịp nhìn lại chặng đường đã qua, mà còn để khắc sâu hơn nữa công lao, tình cảm của Người dành cho miền Nam. Niềm vinh dự khi là địa phương được mang tên Bác phải được TP HCM thể hiện bằng ý chí, khát vọng to lớn cùng những hành động cụ thể để đưa thành phố phát triển vươn tầm" - bà Trương Mỹ Hoa kỳ vọng. 

TP HCM rực rỡ tên vàng