TPHCM rốt ráo xây dựng bộ tiêu chuẩn chung nhằm xóa tình trạng "mỗi tuyến metro một công nghệ", tạo bệ phóng thúc đẩy nội địa hóa ngành đường sắt đô thị.
Lấy metro số 2 làm thước đo liên thông
Thực tế phát triển đường sắt đô thị thời gian qua cho thấy sự thiếu đồng bộ về công nghệ đang tạo ra rào cản lớn trong việc kết nối hạ tầng và tối ưu chi phí vận hành.
Ngay tại TPHCM, tuyến metro số 1 (Bến Thành - Suối Tiên) áp dụng chủ yếu tiêu chuẩn Nhật Bản với hệ thống điện trên cao và tự động hóa mức GoA2, trong khi tuyến metro số 2 (Bến Thành - Tham Lương) lại được định hướng theo tiêu chuẩn Việt Nam kết hợp Âu Mỹ, hướng tới cấp độ vận hành tự động hoàn toàn không người lái (GoA4).
Để tránh kịch bản "mỗi tuyến một chuẩn", thành phố quyết định xác định quy chuẩn của metro số 2 làm cơ sở xây dựng bộ tiêu chuẩn chung cho toàn bộ mạng lưới tương lai. Theo đó, việc thống nhất tiêu chuẩn kỹ thuật không chỉ giải quyết bài toán bảo trì, mua sắm linh kiện mà còn mở ra khả năng vận hành liên thông linh hoạt giữa các tuyến đường sắt liên vùng.
Đơn cử như tuyến metro TP mới Bình Dương - Suối Tiên, metro số 6 (Tân Sơn Nhất - Phú Hữu) hay tuyến Thủ Dầu Một - TPHCM đều được các đơn vị tư vấn đề xuất tham chiếu trực tiếp khung công nghệ của metro số 2. Nhờ đó, mạng lưới đường sắt đô thị trong tương lai có thể tổ chức cho các đoàn tàu chạy thẳng qua nhiều chặng, thậm chí kết nối liên thông tuyến metro số 6 với đường sắt Thủ Thiêm - Long Thành để tạo nên hành trình di chuyển không ngắt quãng giữa hai cảng hàng không lớn nhất khu vực.
Bài toán nội địa hóa và cơ hội thoát bẫy lệ thuộc
Song song với chuẩn hóa hạ tầng, TPHCM xác định đẩy mạnh nội địa hóa là yêu cầu bắt buộc để tránh phụ thuộc công nghệ ngoại.
Ông Phan Công Bằng - Trưởng Ban Quản lý Đường sắt đô thị TPHCM (MAUR) thẳng thắn chia sẻ, nếu tiếp tục thuê hay mua trọn gói toàn bộ từ nhà thầu nước ngoài thì công việc rất đơn giản do họ đã có sẵn chuỗi cung ứng. Tuy nhiên, cách làm này sẽ khiến dự án rơi vào thế thụ động, phụ thuộc. Để tự chủ, thành phố chấp nhận đối mặt với những khó khăn ban đầu để lựa chọn các nhà thầu Việt Nam tham gia.
Ông Bằng cũng thông tin, các nhà thầu trong nước hiện đã có khả năng nội địa hóa 100% công đoạn cầu cạn, đồng thời đang nỗ lực để từng bước tự chủ công nghệ làm hầm ngầm trong thời gian tới. Ở mảng thiết bị, TPHCM định hướng áp dụng thống nhất tiêu chuẩn châu Âu cho tất cả các tuyến để tích hợp hệ thống và phục vụ vận hành giao thông liên thông.
Để hiện thực hóa chiến lược này, MAUR đang xây dựng đề án nội địa hóa gắn liền với cơ chế mua sắm tập trung, áp dụng thống nhất tiêu chuẩn châu Âu cho toàn mạng lưới nhằm phục vụ vận hành liên thông. Song song đó, đơn vị đã chủ động tiếp xúc, đánh giá năng lực của các doanh nghiệp trong nước để chuẩn bị cho chuỗi cung ứng.
Đáng chú ý, các tập đoàn công nghiệp lớn bắt đầu tăng tốc nhập cuộc. Trong đó, Tập đoàn Trường Hải (Thaco) đã ký hợp tác với đối tác nước ngoài để nhận chuyển giao công nghệ sản xuất đầu máy, toa xe và thiết bị đường sắt. Ở mảng vật liệu, Tập đoàn Hòa Phát cũng đang đẩy nhanh tiến độ dự án sản xuất đường ray chuyên dụng, dự kiến ra mắt sản phẩm đầu tiên vào đầu năm 2027 để sẵn sàng tham gia các gói thầu metro khi đạt chuẩn kỹ thuật.
Theo ông Bằng, để hiện thực hóa mục tiêu nội địa hóa metro đòi hỏi sự phối hợp liên tục giữa cơ quan quản lý, các nhà thầu và cộng đồng doanh nghiệp. Thị trường metro rộng mở từ kế hoạch triển khai đồng loạt của TPHCM tới đây sẽ là cơ hội vàng để doanh nghiệp trong nước nâng cao năng lực, tiếp thu công nghệ tiên tiến và đặt gạch cho sự phát triển của ngành công nghiệp đường sắt nội địa.
Theo Đồ án Quy hoạch tổng thể TPHCM thời kỳ 2025–2050, tầm nhìn 100 năm vừa được HĐND TP thông qua, thành phố định hướng bứt tốc phát triển hạ tầng giao thông kết cấu nền tảng với mục tiêu hoàn thành mạng lưới 18 tuyến đường sắt đô thị có tổng chiều dài khoảng 961km vào năm 2050. Bên cạnh hệ thống metro chủ lực, TPHCM cũng tích hợp thêm khoảng 450km LRT/Tramway nhằm tối ưu hóa khả năng kết nối linh hoạt.
Mạng lưới metro sẽ phủ khắp các hành lang giao thông trọng điểm, gắn kết trực tiếp với các đầu mối trung chuyển đa phương thức tại nhà ga, sân bay, cảng biển và các khu trung tâm. Đây chính là xương sống hạ tầng kỹ thuật để TPHCM đẩy mạnh mô hình phát triển đô thị theo định hướng giao thông công cộng (TOD) theo từng cấp độ.
Việc tích hợp không gian quy hoạch đa tầng cùng hệ thống metro đồng bộ không chỉ giải quyết triệt để bài toán ùn tắc giao thông, mà còn đóng vai trò đòn bẩy chiến lược, phục vụ hiệu quả cho mô hình phát triển siêu đô thị đa cực, đa trung tâm trong tương lai.
Tuấn Kiệt (Vietnamnet)
Xóa kịch bản 'mỗi tuyến một chuẩn', TPHCM tăng tốc nội địa hóa metro
