Trong cấu trúc đó, TP HCM tiếp tục giữ vai trò hạt nhân trung tâm.
Việc hình thành không gian phát triển mới trên cơ sở liên kết TP HCM với Đồng Nai, Tây Ninh đang tạo ra tiền đề rất đặc biệt để hình thành một "siêu vùng kinh tế" có quy mô và sức cạnh tranh hàng đầu Việt Nam.
Siêu vùng này đang hội tụ đầy đủ các yếu tố của một trung tâm tăng trưởng hiện đại: Quy mô dân số lớn, thị trường tiêu dùng rộng lớn, hệ thống công nghiệp phát triển, năng lực logistics hàng đầu cả nước, cùng mạng lưới kết nối quốc tế mạnh nhất Việt Nam. Tổng quy mô kinh tế sau khi mở rộng có thể chiếm tỉ trọng rất lớn trong GDP quốc gia, tạo sức lan tỏa mạnh mẽ tới các khu vực Tây Nguyên và đồng bằng sông Cửu Long.
Trong cấu trúc đó, TP HCM tiếp tục giữ vai trò hạt nhân trung tâm. Tuy nhiên, lợi thế lớn nhất của TP HCM hiện nay không còn nằm ở đất đai hay công nghiệp thâm dụng lao động, mà ở năng lực đổi mới sáng tạo, dịch vụ tài chính, công nghệ cao, kinh tế số và khả năng thu hút nhân lực chất lượng cao... Đây là những lĩnh vực giá trị gia tăng lớn, có khả năng tạo đột phá về năng suất lao động - yếu tố then chốt để đạt tăng trưởng hai con số.
Điểm nghẽn lớn nhất hiện nay của khu vực này không phải thiếu tiềm năng, mà là thiếu cơ chế liên kết vùng hiệu quả. Khu vực TP HCM - Đồng Nai - Tây Ninh sở hữu gần như đầy đủ điều kiện để hình thành cực tăng trưởng tầm khu vực Đông Nam Á, nhưng nguồn lực chưa được kết nối và vận hành như một chỉnh thể.
Lúc này, cần đột phá đầu tiên là về thể chế điều phối vùng. Cần xây dựng thiết chế điều phối siêu vùng đủ thẩm quyền (hội đồng phát triển vùng hoặc cơ quan điều phối kinh tế đặc biệt) để quyết định dự án hạ tầng chiến lược, phân bổ nguồn lực và giám sát quy hoạch liên vùng. Chuyển từ liên kết tự nguyện sang liên kết thể chế hóa.
Thứ hai là đổi mới tư duy quy hoạch, tiếp cận theo chuỗi giá trị và chức năng kinh tế thay vì ranh giới hành chính. Theo đó, TP HCM tập trung tài chính, công nghệ, đổi mới sáng tạo và dịch vụ chất lượng cao. Đồng Nai phát huy vai trò trung tâm công nghiệp công nghệ cao, logistics và cửa ngõ hàng không. Tây Ninh trở thành không gian công nghiệp xanh, năng lượng tái tạo, nông nghiệp công nghệ cao và kết nối thương mại với Campuchia, tiểu vùng Mekong.
Thứ ba là cơ chế huy động và phân bổ nguồn lực. Cần thiết lập cơ chế tài chính vùng, chia sẻ nguồn thu, huy động vốn tư nhân qua PPP linh hoạt. Đồng thời hình thành hệ sinh thái thống nhất về dữ liệu, thị trường lao động, logistics và môi trường đầu tư. Khi doanh nghiệp, vốn, công nghệ và nhân lực di chuyển thuận lợi trong không gian kinh tế chung, ba địa phương sẽ thực sự trở thành một "siêu vùng tăng trưởng" cạnh tranh với các trung tâm lớn châu Á, nền tảng cho tăng trưởng hai con số bền vững.
Để hiện thực hóa tiềm năng, cần tập trung khai thác mạnh ba lợi thế chiến lược: Kết nối hạ tầng liên vùng, đẩy nhanh các trục giao thông chiến lược (vành đai, cao tốc) để giảm chi phí logistics và mở rộng không gian kinh tế; cơ chế điều phối siêu vùng thống nhất, vượt qua phát triển cục bộ, tạo liên thông quy hoạch, đầu tư và nguồn lực; hệ sinh thái đổi mới sáng tạo và trung tâm tài chính quốc tế, biến TP HCM thành đầu mối thu hút vốn, công nghệ và nhân tài khu vực châu Á.
TS LÊ BÁ CHÍ NHÂN, chuyên gia kinh tế
