Thẩm tra 14 nghị quyết thuộc 4 nhóm lĩnh vực

Tại Kỳ họp thứ Năm, HĐND TP. Hồ Chí Minh khóa XI, Ủy viên Thường trực, Trưởng Ban Đô thị HĐND Thành phố Hoàng Tùng đã trình bày báo cáo kết quả thẩm tra 14 dự thảo nghị quyết quy phạm pháp luật triển khai Luật Phát triển đô thị thuộc lĩnh vực Ban Đô thị phụ trách. Các dự thảo nghị quyết được phân thành 4 nhóm, gồm: 2 nghị quyết thuộc lĩnh vực nông nghiệp và môi trường; 6 nghị quyết về khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo; 4 nghị quyết về quy hoạch, kiến trúc và 2 nghị quyết thuộc lĩnh vực xây dựng.

Qua thẩm tra, Ban Đô thị nhận thấy cả 14 dự thảo nghị quyết đều thuộc thẩm quyền ban hành của HĐND Thành phố. Quy trình soạn thảo, lấy ý kiến được thực hiện nghiêm túc; nội dung cơ bản đáp ứng yêu cầu về cơ sở pháp lý và thực tiễn phát triển đô thị của TP. Hồ Chí Minh.

Điểm nổi bật của các dự thảo nghị quyết là đã cụ thể hóa nhiều thẩm quyền mới, tạo công cụ để Thành phố chủ động hơn trong quản lý, huy động và sử dụng nguồn lực; đồng thời giải quyết những vấn đề đang đặt ra cấp thiết trong quá trình phát triển của một đô thị có quy mô lớn.

Đẩy nhanh giải phóng mặt bằng, tăng khả năng kiểm soát ô nhiễm

Ủy viên Thường trực, Trưởng Ban Đô thị HĐND Thành phố Hoàng Tùng trình bày báo cáo kết quả thẩm tra 14 dự thảo nghị quyết quy phạm pháp luật triển khai Luật Phát triển đô thị thuộc lĩnh vực Ban Đô thị phụ trách tại kỳ họp thứ năm

Đối với lĩnh vực nông nghiệp và môi trường, Ban Đô thị thẩm tra 2 dự thảo nghị quyết liên quan trực tiếp đến tiến độ đầu tư công và chất lượng môi trường đô thị.

Dự thảo nghị quyết về tiêu chí, điều kiện, trình tự, thủ tục thực hiện dự án bồi thường, hỗ trợ, tái định cư độc lập cho phép tách công tác bồi thường, giải phóng mặt bằng thành dự án độc lập trước khi phê duyệt chủ trương đầu tư đối với một số dự án khẩn cấp, trọng điểm.

Theo Ban Đô thị, cơ chế này có thể rút ngắn đáng kể thời gian chuẩn bị đầu tư, chủ động tạo quỹ đất sạch và hạn chế tình trạng dự án đã được quyết định đầu tư nhưng chậm triển khai do vướng mặt bằng. Tuy nhiên, để chính sách phát huy hiệu quả và không tạo ra sự tách rời giữa dự án bồi thường với dự án chính, Ban Đô thị đề nghị UBND Thành phố quản lý chặt chẽ nguồn vốn, ranh giới thu hồi đất, tiến độ thực hiện và đặc biệt phải bảo đảm đầy đủ quyền, lợi ích hợp pháp của người có đất bị thu hồi.

Đối với dự thảo nghị quyết về quan trắc môi trường tự động, liên tục, Thành phố dự kiến quy định cụ thể các ngưỡng lưu lượng nước thải, bụi và khí thải công nghiệp bắt buộc phải lắp đặt hệ thống quan trắc tự động và truyền dữ liệu trực tiếp để phục vụ quản lý.

Theo dự thảo, cơ sở có lưu lượng xả nước thải từ 400m³/ngày trở lên thuộc khu sản xuất, kinh doanh tập trung, cụm công nghiệp hoặc loại hình có nguy cơ gây ô nhiễm phải thực hiện quan trắc tự động, liên tục. Đối với các loại hình khác, ngưỡng dự kiến là từ 800m³/ngày. Một số thiết bị đốt, nung và sản xuất công nghiệp có lưu lượng bụi, khí thải từ 80.000m³/giờ trở lên cũng thuộc diện bắt buộc áp dụng.

Ban Đô thị đánh giá quy định này có cơ sở pháp lý và đáp ứng yêu cầu thực tiễn kiểm soát ô nhiễm. Việc kết nối dữ liệu trực tiếp sẽ giúp cơ quan quản lý chuyển dần từ kiểm tra theo từng thời điểm sang giám sát thường xuyên, kịp thời phát hiện các chỉ số bất thường và nguy cơ gây ô nhiễm.

Đưa kết quả nghiên cứu từ viện, trường vào thị trường

Nhóm khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo có số lượng dự thảo nghị quyết lớn nhất, với 6 chính sách bao quát từ hỗ trợ nghiên cứu, chuyển giao công nghệ đến hình thành trung tâm nghiên cứu quốc tế, phát triển hạ tầng đổi mới sáng tạo và ưu đãi thuế cho hoạt động khởi nghiệp.

Theo báo cáo thẩm tra, Thành phố dự kiến hỗ trợ đến 100% kinh phí đối với nhiệm vụ công nghệ chiến lược; hỗ trợ chi phí chuyển giao công nghệ với tổng mức không quá 200 triệu đồng; hỗ trợ ứng dụng công nghệ để nhận diện, giám sát và xử lý hành vi xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ trên môi trường số.

Ban Đô thị nhận định đây là những chính sách có tính đột phá, góp phần hoàn thiện hệ sinh thái đổi mới sáng tạo và tạo thêm điều kiện để các kết quả nghiên cứu được ứng dụng vào thực tiễn.

Đối với phát triển hạ tầng đổi mới sáng tạo, dự thảo nghị quyết quy định cơ chế hỗ trợ cơ sở vật chất, trang thiết bị kỹ thuật dùng chung; hình thành các trung tâm đổi mới sáng tạo đạt chuẩn cấp tỉnh, cấp quốc gia và hướng đến tầm quốc tế. Song song đó, Thành phố xây dựng chính sách hình thành trung tâm nghiên cứu đạt chuẩn quốc tế, với các tiêu chí và quy trình đánh giá cụ thể. Các tổ chức khoa học và công nghệ có thể được hỗ trợ xây dựng phòng thí nghiệm hiện đại, thu hút nhân lực chất lượng cao, nghiên cứu công nghệ lõi và thương mại hóa kết quả nghiên cứu.

Đối với khởi nghiệp sáng tạo, dự thảo nghị quyết quy định hỗ trợ không hoàn lại từ ngân sách Thành phố cho các chi phí ươm tạo, hoàn thiện mô hình và thử nghiệm sản phẩm theo từng giai đoạn. Ban Đô thị đánh giá chính sách này có thể hỗ trợ trực tiếp cộng đồng khởi nghiệp, đồng thời thủ tục và cơ chế giám sát kinh phí đã được cụ thể hóa nhằm bảo đảm việc sử dụng ngân sách đúng mục tiêu.

Đáng chú ý, một dự thảo nghị quyết được kỳ vọng tháo gỡ điểm nghẽn kéo dài trong việc đưa kết quả nghiên cứu từ viện, trường vào hoạt động sản xuất, kinh doanh. Theo đó, cơ sở giáo dục đại học công lập, cơ sở giáo dục nghề nghiệp công lập, tổ chức khoa học và công nghệ công lập cùng viên chức nghiên cứu có thể thành lập, tham gia thành lập, góp vốn hoặc tham gia quản lý doanh nghiệp để thương mại hóa kết quả nghiên cứu thuộc quyền sở hữu trí tuệ. Ban Đô thị cho rằng chính sách sẽ tạo cầu nối trực tiếp giữa nghiên cứu và thị trường, nhưng quá trình thực hiện phải bảo đảm tuân thủ chặt chẽ pháp luật về tài sản công, viên chức và quản lý vốn.

Bên cạnhđó, dự thảo nghị quyết về ưu đãi thuế đã cụ thể hóa điều kiện, tiêu chí và thủ tục xác nhận doanh nghiệp, cá nhân khởi nghiệp sáng tạo đủ điều kiện được miễn thuế thu nhập doanh nghiệp, thuế thu nhập cá nhân. Ban Đô thị đánh giá đây là công cụ tài chính quan trọng để thu hút, giữ chân doanh nghiệp công nghệ và nhân lực đổi mới sáng tạo; đồng thời đề nghị cơ quan thuế phối hợp quản lý công khai, minh bạch.

Quang cảnh kỳ họp thứ năm

Tạo khung quy hoạch thống nhất cho toàn Thành phố

Đối với lĩnh vực quy hoạch, kiến trúc, Ban Đô thị thẩm tra 4 dự thảo nghị quyết có ý nghĩa trực tiếp đến việc tổ chức không gian phát triển của Thành phố trong dài hạn. Trong đó, dự thảo nghị quyết về Quy hoạch tổng thể Thành phố thiết lập một quy trình toàn diện từ lập, thẩm định, phê duyệt, công bố, cung cấp thông tin đến thực hiện, đánh giá và điều chỉnh quy hoạch.

Ban Đô thị nhận định đây là nghị quyết có ý nghĩa nền tảng, tạo công cụ quản lý thống nhất, bảo đảm sự kết nối giữa các lĩnh vực, các vùng không gian và các tầng bậc quy hoạch trên toàn địa bàn Thành phố.

Dự thảo nghị quyết về các loại quy hoạch, hoạt động quy hoạch đô thị, nông thôn và hoạt động kiến trúc phân định 6 nhóm quy hoạch, gồm: quy hoạch tổng thể; quy hoạch đô thị; quy hoạch nông thôn; quy hoạch khu chức năng; quy hoạch không gian ngầm, tầm thấp, tầm cao và quy hoạch khu vực TOD.

Theo Ban Đô thị, việc phân định rõ các loại quy hoạch và thẩm quyền thực hiện sẽ góp phần giải quyết tình trạng chồng chéo, thiếu thống nhất giữa các tầng bậc quy hoạch; đồng thời tạo cơ sở xử lý linh hoạt các trường hợp cần điều chỉnh để phục vụ lợi ích cộng đồng.

Đối với quy hoạch không gian ngầm, dự thảo nghị quyết quy định nguyên tắc tổ chức không gian ba chiều theo chiều sâu trong lòng đất; thẩm quyền và trình tự lập, thẩm định, phê duyệt; điều kiện điều chỉnh tổng thể, điều chỉnh cục bộ và cơ chế lấy ý kiến của Bộ Quốc phòng, Bộ Công an.

Ban Đô thị đánh giá đây là yêu cầu cấp bách để Thành phố quản lý hiệu quả tài nguyên ngầm, bảo đảm an toàn kết cấu hạ tầng, đồng thời đáp ứng yêu cầu về quốc phòng, an ninh.

Phát triển đô thị gắn với giao thông công cộng

Một nội dung đáng chú ý khác là dự thảo nghị quyết về phương án tuyến đường sắt địa phương và quy hoạch khu vực TOD.

Dự thảo Nghị quyết quy định trình tự lập, thẩm định, phê duyệt phương án tuyến, vị trí công trình, khu vực nhà ga, đề-pô; đồng thời đưa ra các chỉ tiêu quy hoạch đặc thù để phát triển đô thị nén gắn với hệ thống giao thông công cộng có sức chở lớn. Theo đó, khu vực TOD có thể được tăng hệ số sử dụng đất gộp tối đa 1,5 lần so với quy chuẩn; giảm một số chỉ tiêu hạ tầng xã hội theo tuyến và giảm diện tích bãi đỗ xe tối đa 50%.

Ban Đô thị đánh giá dự thảo nghị quyết đã bước đầu thể chế hóa mô hình phát triển đô thị gắn với giao thông công cộng. Nếu được tổ chức thực hiện tốt, cơ chế này sẽ góp phần khai thác hiệu quả quỹ đất quanh nhà ga, tăng lượng hành khách sử dụng giao thông công cộng và tạo nguồn lực tái đầu tư cho hệ thống đường sắt đô thị.

Tuy nhiên, việc gia tăng mật độ xây dựng và dân số tại các khu vực TOD cần được đặt trong tổng thể năng lực hạ tầng kỹ thuật, hạ tầng xã hội và chất lượng không gian đô thị, tránh tạo áp lực quá mức lên khu vực xung quanh các đầu mối giao thông.

Lấp khoảng trống pháp lý về không gian ngầm

Trong lĩnh vực xây dựng, Ban Đô thị thẩm tra dự thảo nghị quyết về quản lý, khai thác, sử dụng không gian ngầm và phát triển công trình ngầm.

Dự thảo quy định giới hạn độ sâu trong lòng đất được sử dụng mà không phải nộp tiền; cơ chế quản lý khi khai thác vượt quá giới hạn hoặc tại khu vực chưa có quy hoạch ngầm; chính sách tài chính, tiền sử dụng không gian ngầm và các hình thức ưu đãi, hỗ trợ đầu tư xây dựng công trình ngầm.

Ban Đô thị nhận định các quy định này góp phần kịp thời lấp khoảng trống pháp lý trong khai thác lòng đất đô thị, bảo đảm hài hòa lợi ích giữa Nhà nước, nhà đầu tư và người sử dụng đất trên bề mặt.

Việc xác lập rõ quyền, nghĩa vụ và cơ chế tài chính cũng là tiền đề để Thành phố thu hút nguồn lực xã hội đầu tư vào hệ thống giao thông, bãi đỗ xe, thương mại, dịch vụ và hạ tầng kỹ thuật ngầm.

Tăng công cụ lập lại kỷ cương đô thị

Dự thảo nghị quyết về áp dụng biện pháp yêu cầu ngừng cung cấp điện, nước đối với công trình, cơ sở sản xuất, kinh doanh nhận được sự quan tâm do tác động trực tiếp đến tổ chức, cá nhân vi phạm.

Biện pháp này dự kiến được áp dụng đối với các trường hợp xây dựng không phép, sai phép, sai quy hoạch; lấn chiếm đất đai; vi phạm nghiêm trọng quy định về phòng cháy, chữa cháy; xả thải gây ô nhiễm môi trường nguy hại đã bị lập biên bản hoặc đình chỉ nhưng vẫn cố tình không chấp hành.

Ban Đô thị đánh giá đây là công cụ hành chính đặc thù, cần thiết để ngăn chặn vi phạm, lập lại kỷ cương xây dựng, trật tự đô thị và bảo đảm an toàn phòng cháy, chữa cháy. Cùng với việc xác định rõ trường hợp áp dụng, dự thảo đã xây dựng biểu mẫu, trình tự ban hành quyết định và điều kiện chấm dứt biện pháp khi tổ chức, cá nhân hoàn thành việc khắc phục vi phạm. Đây là cơ sở quan trọng để bảo đảm việc áp dụng đúng đối tượng, đúng thẩm quyền, công khai và tránh tùy tiện.

Thẩm tra để nghị quyết khả thi ngay từ khi ban hành

Từ kết quả thẩm tra, Ban Đô thị thống nhất trình HĐND TP. Hồ Chí Minh xem xét, biểu quyết thông qua cả 14 dự thảo nghị quyết.

Theo Trưởng ban Đô thị Hoàng Tùng, qua thẩm tra không chỉ làm rõ căn cứ pháp lý, thẩm quyền và sự cần thiết ban hành mà còn chỉ ra những yêu cầu cần đặc biệt lưu ý trong quá trình tổ chức thực hiện: kiểm soát chặt chẽ nguồn vốn và phạm vi thu hồi đất; bảo đảm quyền lợi người dân; minh bạch trong thực hiện ưu đãi thuế; tuân thủ pháp luật về tài sản công; quản lý hiệu quả không gian ngầm và áp dụng đúng trình tự đối với các biện pháp hành chính đặc thù.

Việc xem xét đồng thời 14 nghị quyết thuộc những lĩnh vực có quan hệ chặt chẽ với nhau thể hiện cách tiếp cận tổng thể trong phát triển đô thị: giải phóng mặt bằng phải gắn với tiến độ đầu tư; quy hoạch phải dẫn dắt không gian phát triển; giao thông công cộng phải gắn với tổ chức đô thị; khoa học và công nghệ phải đi đến thương mại hóa; còn mở rộng thẩm quyền quản lý phải đi cùng kiểm soát, minh bạch và trách nhiệm giải trình.

Khi được HĐND Thành phố quyết định và triển khai đồng bộ, các nghị quyết sẽ tạo thêm công cụ pháp lý để TP. Hồ Chí Minh khơi thông nguồn lực, nâng cao hiệu quả quản trị và mở rộng không gian phát triển trong giai đoạn mới./.

Châu Vũ