Kỳ họp thứ năm HĐND TP.HCM đã thông qua một loạt nghị quyết quan trọng nhằm cụ thể hóa và triển khai Luật Phát triển đô thị. Trong đó, Nghị quyết về phát triển đô thị theo định hướng giao thông công cộng (TOD) mở ra một phương thức tổ chức phát triển mới cho TP.HCM: lấy hệ thống đường sắt đô thị và các đầu mối giao thông công cộng sức chở lớn làm trục dẫn dắt tổ chức không gian, phân bố dân cư, việc làm, dịch vụ và nguồn lực đầu tư.
Giá trị quan trọng của Nghị quyết không chỉ nằm ở việc khai thác hiệu quả quỹ đất quanh nhà ga, đề-pô. Cốt lõi của TOD là tổ chức lại mối quan hệ giữa giao thông và sử dụng đất. Trong phạm vi đi bộ thuận tiện, đô thị được phát triển với mật độ phù hợp, đa chức năng, kết nối tốt; đồng thời tăng không gian công cộng, khuyến khích đi bộ, giảm phụ thuộc vào phương tiện cá nhân và nâng cao chất lượng sống.
Cách tiếp cận này có ý nghĩa đặc biệt đối với Quy hoạch tổng thể TP.HCM thời kỳ 2025–2050, tầm nhìn 100 năm. Thành phố không thể tiếp tục phát triển dàn trải và phụ thuộc vào một khu vực trung tâm. Định hướng siêu đô thị đa cực, đa trung tâm đòi hỏi các cực phát triển được kết nối bằng giao thông công cộng và hạ tầng chiến lược; mỗi cực gắn với một động lực kinh tế đặc trưng.
Quy hoạch tổng thể TP.HCM dự kiến được phê duyệt và công bố vào đầu tháng 11/2026. Ngay sau đó, Thành phố cần khẩn trương cụ thể hóa các định hướng chiến lược bằng quy hoạch các khu vực TOD và hệ thống quy hoạch phân khu trên toàn địa bàn. Trước mắt, cần ưu tiên các hành lang, nhà ga và khu vực đô thị dọc những tuyến metro dự kiến hoàn thành từ nay đến năm 2030. Đây là bước chuyển từ quy hoạch định hướng sang tổ chức thực hiện, bảo đảm đường sắt đô thị thực sự đi trước và dẫn dắt phát triển đô thị.
Ủy viên Thường trực, Trưởng Ban Đô thị HĐND Thành phố Hoàng Tùng trình bày tại kỳ họp
Vì vậy, TOD không chỉ là mô hình phát triển đô thị mà còn là công cụ chuyển dịch cơ cấu kinh tế TP.HCM. Khi việc làm, dịch vụ, tri thức và đầu tư được tổ chức quanh các hành lang giao thông công cộng, Thành phố có điều kiện chuyển từ tăng trưởng dựa nhiều vào mở rộng đất đai và lao động sang tăng trưởng dựa trên năng suất, kết nối, đổi mới sáng tạo và giá trị gia tăng cao. Giá trị tăng thêm từ đất đai tại các khu vực TOD, nếu được thu hồi và tái đầu tư hợp lý, sẽ bổ sung nguồn lực phát triển metro, hạ tầng xã hội và không gian công cộng.
Để Nghị quyết phát huy hiệu quả, việc tăng mật độ hoặc hệ số sử dụng đất phải phù hợp với năng lực giao thông, hạ tầng kỹ thuật, hạ tầng xã hội và yêu cầu bảo vệ môi trường. Thành phố trao thêm quyền phát triển thì phải nhận lại những giá trị đô thị thiết thực: kết nối giao thông công cộng, không gian mở, tiện ích xã hội và chất lượng sống tốt hơn.
Nghị quyết TOD là bước quan trọng để chuyển từ quản lý từng dự án riêng lẻ sang quản trị tổng thể không gian phát triển, đồng thời tạo nền tảng hiện thực hóa mô hình TP.HCM thành siêu đô thị đa cực, hiện đại, xanh và có sức cạnh tranh quốc tế.
Hoàng Tùng
